توضيح المباني في شرح مختصر المعاني (فارسى) — الجزء ١، الصفحة ٤٩٨

[ مقصود از تقوى حكم ]

اينست كه اساسا كلام مثبت و خالى از نفى است و يا به جهت اينستكه حرف نفى از مسنداليه مؤخر قرار مىگيرد پس مجموع اقسام نه قسم مىشود بشرح زير :

1 - مسنداليه معرفه با تقديم حرف نفى .

2 - مسنداليه معرفه در كلام مثبت .

3 - مسنداليه معرفه با تأخير حرف نفى .

4 - مسنداليه ضمير با تقديم حرف نفى .

5 - مسنداليه ضمير در كلام مثبت .

6 - مسنداليه ضمير با تأخير حرفى نفى .

7 - مسنداليه نكره با تقديم حرف نفى .

8 - مسنداليه نكره در كلام مثبت .

9 - مسنداليه نكره با تأخير حرف نفى .

در مثالهائى كه حرف نفى بر مسنداليه مقدّم باشد از آن تخصيص استفاده مىشود اعم از اينكه مسنداليه اسم ظاهر معرفه بوده و يا ضمير و يا اساسا نكره باشد و در صورتى كه كلام مثبت و از نفى خالى بوده يا واجد ادات نفى باشد ولى از مسنداليه مؤخّر قرار بگيرد گاهى مفيد تخصيص است و زمانى مفيد تقوى چه مسنداليه اسم ظاهر معرفه بوده و چه ضمير و چه نكره باشد .

و مصنّف اين تفصيل را بطور اجمال و اشاره در متن آورده و گفته :

سكّاكى معتقد است كه تقديم مسنداليه بر مسند به دو شرط مفيد اختصاص است :

1 - بتوان فرض كرد كه در اصل مؤخّر بوده و سپس مقدّم شده