توضيح المباني في شرح مختصر المعاني (فارسى) — الجزء ١، الصفحة ٤٣٧

صفت آوردن براى مسنداليه

الدّابر كان يوما عظيما ) يعنى ديروز گذشته روزى بزرگ بود كلمه ( امس ) بر معناى گذشته دلالت دارد قهرا وصف يعنى ( الدّابر ) مؤكّد آنست

6 - به جهت شرح مقصود و تفسير و توضيح آن چنانچه در آيه ( 38 ) از سوره ( انعام ) به همين منظور آمده : [ و ما من دابّة فى الارض و لا طائر يطير بجناحيه ] .

شاهد در [ فى الارض ] و [ يطير ] است كه اوّلى جنس دابّه و دوّمى حقيقت طائر را شرح مىدهد و اين امر قرينه استكه از هركدام از دو موصوف جنس اراده شده نه فرد .

و به اين اعتبار مىتوان گفت وصف در آيه شريفه مفيد زيادى تعميم و شدّت احاطه است .

قوله : مقلّلا اشتراكه : مقصود از [ اشتراك ] اشتراك معنوى است و آن اينست كه معنائى بين افرادى متعدّد مشترك باشد همچون حيوان نسبت به انواع واقع در تحت آن .

قوله : او رافعا احتماله : ضمير در [ احتماله ] به اشتراك راجع بوده و مراد از [ احتمال اشتراك ] احتمالى استكه اشتراك لفظى مقتضى آنست و منظور از مشترك لفظى آنست كه لفظى را براى دو يا بيشتر از دو معنا به وضع مستقل و عليحده وضع كرده باشند نظير لفظ عين كه براى چشم و چشمه و غير ايندو وضع شده .

قوله : فانّ وصفه بالتّاجر : ضمير در [ وصفه ] به [ زيد ] راجع است و كلمه [ وصفه ] به معناى [ توصيفه ] است .

قوله : يرفع احتمال التّاجر و غيره : ضمير در [ احتماله ] به زيد و در [ غيره ] به تاجر عود مىكند .