توضيح المباني في شرح مختصر المعاني (فارسى) — الجزء ١، الصفحة ٤٢

[ انتقاد بكتاب مفتاح العلوم ]

و تجريد نيازمند است .

شارح گويد :

كلمه [ قابلا ] خبر بعد از خبر است و تقدير كلام چنين مىباشد :

كان قابلا للاختصار .

يعنى قسم ثالث قابل است براى مختصر كردن از تطويلى كه در آن است و كلمه [ مفتقرا ] يعنى محتاجا و معناى متن چنين مىشود .

و قسم ثالث نيازمند است به واضح كردن آنچه از تعقيد در آن است .

و نيز برهنه نمودنش از آن حشو و زوائديكه دارا مىباشد .

شرح فارسى :

توضيح

سپس در مقام پوزش و اعتذار برآمده و مىگويد :

با اين معايبى كه در قسم ثالث هست معذلك قابل اختصار بوده و محتاج بايضاح و تجريد مىباشد .

شارح گويد :

اختصارا راجعست به تطويل و مفتقرا الى الايضاح به تعقيد و الى التّجريد ناظر به حشو است .

قوله : خبر بعد خبر : خبر اوّل ( كان ) غير مصون بوده و خبر دوّمش [ قابلا ] مىباشد البته اين تقدير بنا بقول كسانى است كه تعدّد خبر را براى ناسخ جايز دانسته‌اند و اما بنا برأى ديگران اين كلمه حال است از ضمير مستتر در [ مصون ] .

قوله : لما فيه من التّطويل : ضمير در [ فيه ] به قسم ثالث راجع است .