توضيح المباني في شرح مختصر المعاني (فارسى) — الجزء ١، الصفحة ٤١٤

كلام شارح در مطول

مع الرّكب اليمانين مصعد اى مبعد ذاهب فى الارض و تمامه ( جنيب و جثمانى بمكة موثق ) الجنيب ، المجنوب المستتبع و الجثمان الشخص و الموثق المقيّد و لفظ البيت خبر و معناه تأسف و تحسّر .

ترجمه

مصنّف گويد :

و گاهى مسنداليه را معرّف باضافه ميآورند و آن به منظور اغراضى است به اين شرح :

الف : اضافه بمعرّف مختصرترين راهى است براى احضار مسنداليه در ذهن سامع مانند :

هو اى مع الرّكب اليمانين مصعد الخ .

شارح گويد :

مقصود از [ و بالاضافة ] اينست كه مسنداليه را بواسطه اضافه‌اش به يكى از معارف تعريف كنند و ضمير در [ لانّها ] به اضافه راجعست و كلمه [ هو اى ] در بيت به معناى [ مهواى ] مىباشد و اينكلمه يعنى [ هواى ] از [ الذى اهواه ] يا عباراتى مشابه با آن مختصرتر است و در اين بيت اختصار بملاحظه ضيق مقام و بدحالى فراوان مطلوب و محبوب است چه آنكه گوينده در زندان محبوس و حبيبش در حال كوچ كردن و دور شدن از وى بوده است .

سپس مىگويد :

و كلمه [ مصعد ] به معناى [ مبعد ] و رونده در روى زمين مىباشد و تمام اين بيت يعنى مصرع دوّم چنين است :

جنيب و جثمانى بمكّة موثق :

كلمه [ جنيب ] به معناى [ مجنوب ] و [ پيروى شده ] مىباشد و لفظ