توضيح المباني في شرح مختصر المعاني (فارسى) — الجزء ١، الصفحة ٤١

[ انتقاد بكتاب مفتاح العلوم ]

شارح گويد : حشو عبارتست از كلمه يا كلام زائدى كه به آن احتياجى نباشد و تطويل زيادى است بر اصل مراد بدون اين‌كه داراى فائده‌اى باشد و در باب اطناب فرق بين ايندو ذكر مىشود و آن اينست كه حشو عبارت است از لفظ معيّنى كه زائد باشد چنانچه شاعر گويد :

و اعلم علم اليوم و الامس قبله * و لكننى عن علم ما فى غدعمى

كه در اين بيت لفظ [ قبله ] حشو است ولى تطويل زائد غير معيّن است چنانچه شاعر گويد :

و قددت الاديم لراهشيه * و الفى قولها كذبا و مينا

كه در اين بيت يا كذب و يا مين زائد است بدون اينكه زائد معيّن باشد .

تعقيد : آنست كه كلام داراى غلق و گرهى باشد كه به آسانى معنايش مفهوم نشود .

قوله : كون الكلام مغلقا : كلمه [ مغلق ] به صيغه اسم مفعول .

قوله : لا يظهر معناه : ضمير در [ معناه ] بكلام راجعست .

متن : قابلا للاختصار ، مفتقرا الى الايضاح و الى التّجريد .

شرح عربى قابلا ، خبر بعد خبر اى كان قابلا للاختصار لما فيه من التّطويل .

مفتقرا اى محتاجا الى الايضاح لما فيه من التّعقيد و الى التجريد عمّا فيه من الحشو .

ترجمه

مصنّف گويد :

قسم ثالث براى اختصار كردن قابل بوده و به ايضاح