توضيح المباني في شرح مختصر المعاني (فارسى) — الجزء ١، الصفحة ٢٧٤

[ خاصيت قيد تاول در تعريف مجاز ]

اقوال كاذب را نام نبرد جهتش آنست كه اخراج اقوال كاذب را سكّاكى نيز قبول دارد پس تذكّر آن لزومى نداشت .

سپس در تفسير [ لهذا ] مىگويد :

يعنى و بخاطر اينكه مانند قول جاهل به جهت اشتراط تأوّل در مجاز از آن خارج مىگردد الخ .

و در تفسير لم يحمل نحو قوله [ اشاب الخ ] على المجاز مينويسد :

يعنى حمل نشده است بر اينكه اسناد [ اشاب ] و [ افنى ] به [ كرّ الغداة ] و [ مرّ العشى ] مجاز مىباشد .

و بعد مىگويد :

ضمير در [ قائله ] به قائل اينقول يعنى [ اشاب الصّغير ] راجع است و ضمير در [ ظاهره ] به اسناد عود مىكند و جهت حمل نكردن اين اسناد بر مجاز آنست كه در صورت ندانستن يا ظن نداشتن باينكه قائل ظاهر آن را اراده نكرده چون [ تأوّل ] منتفى است مجاز نميباشد و وجه آن اينستكه محتمل است متكلّم به ظاهر آن معتقد بوده لاجرم از قبيل قول جاهل كه مىگويد :

انبت الرّبيع البقل بشود .

شرح فارسى :

توضيح

فائدة

قيد [ بتأوّل ] كه به معناى قرينه است و مصنف در تعريف مجاز عقلى آورد به منظور احتراز از كلام دهرى است كه بگويد [ انبت الرّبيع البقل ] و عقيده‌اش اين است كه واقعا انبات فعل