توضيح المباني في شرح مختصر المعاني (فارسى) — الجزء ١، الصفحة ٢٣٣

تنزيل مخاطب

تكذيب الثّلاثة و الّا فالمكذّب اوّلا اثنان .

ترجمه

مصنّف گويد :

پس سزاوار است از تركيب بر قدر حاجت اكتفاء شود پس اگر مخاطب ذهنش از حكم و تردّد در آن خالى باشد از مؤكّدات حكم مستغنى بوده و اگر مردّد در آن بوده و طالبش باشد تقويت حكم بمؤكّد حسن دارد و اگر منكر بوده تأكيدش واجب و لازمست .

شارح گويد :

تقدير كلام مصنف كه گفته [ فينبغى ] اذا كان قصد المخبر بخبره افادة المخاطب ينبغى الخ مىباشد .

يعنى جمله [ ينبغى ] جواب است براى [ اذا ] .

سپس در تعليل [ ان يقتصر من التركيب الخ ] مىافزايد :

بعلّت آنكه از لغو و كلام بى جا حذر و دورى شود و ضمير مستتر در [ فان كان ] به مخاطب راجعست .

و در تفسير [ خالى الذّهن من الحكم الخ ] مىگويد :

يعنى بوقوع و لا وقوع نسبت عالم نبوده و مردّد نيز نباشد در اينكه نسبت واقعست يا واقع نيست .

و به اين بيان فساد كلامى كه گفته شده ظاهر و روشن مىشود و اين كلام آن است كه :

خالى بودن از حكم مستلزم خالى بودن از تردّد در آن نيز مى باشد پس حاجتى بذكر [ تردد ] نبود بلكه تحقيق آنست كه حكم و تردّد در حكم با هم متنافى مىباشند .

و در تعقيب [ استغنى ] مىگويد :