توضيح المباني في شرح مختصر المعاني (فارسى) — الجزء ١، الصفحة ٢١٦

استدلال جاحظ

داده شده و نيز از اين شق غير از صدق قصد شده چونكه ايشان به صدق حضرت اعتقاد نداشتند .

شارح گويد :

وجه دلالت اين آيه آنست كه :

كفّار اخبار پيامبر اسلام صلّى اللّه عليه و آله و سلّم را كه راجع به حشر و نشر است بطور مانعة الخلوّ منحصر در دو قسم نموده‌اند :

1 - اخبارى كه كذب و دروغ است .

2 - اخباريكه در حال جنون از ايشان صادر شده .

و دليل بر اينكه مقصود از حصر اخبار در اين دو قسم خصوص اخبار حشر و نشر است آيه شريفه :

[ اذا مزّقتم كل ممزّق انّكم لفى خلق جديد ] مىباشد .

و در ذيل [ لانّ المراد بالثّانى ] مىگويد :

مقصود از [ ثانى ] اخبار حال الجنّة مىباشد نه قول خداوند متعال كه فرموده [ ام به جنّة ] چنانچه برخى اينطور توهّم كرده‌اند .

و در تفسير [ لانّه قسيمه ] چنين مىنويسد :

يعنى اخبار حال الجنّة قسيم و ضد دروغ قرار داده شده‌اند زيرا معناى آيه چنين است :

آيا وى دروغ مىگويد يا در حال جنون خبر مىدهد و پرواضح است كه قسيم چيزى واجبست كه غير آن باشد .

و در شرح [ لانّهم لم يعتقدوه ] اينطور مىنگارد :

براى اينكه كفّار بصدق و راستگوئى پيامبر اكرم صلّى اللّه عليه و آله و سلّم اعتقاد نداشته‌اند پس در اين مقام صدق را كه در مرحله