توضيح المباني في شرح مختصر المعاني (فارسى) — الجزء ١، الصفحة ٢٠١
صدق و كذب و آراء علماء
شرح فارسى :
توضيح
صدق و كذب و آراء علماء
صدق و كذب و آراء علماء
اختلافست بين ارباب صنعت كه خبر منحصر در صادق و كاذب است يا منحصر نيست بلكه بعضى از اخبار هست كه نه صادقست و نه كاذب .
جمهور و نظام خبر را منحصر و جاحظ قائل بعدم انحصار آنست .
قائلين بانحصار در تفسير هركدام از صدق و كذب با هم اختلاف دارند .
جمهور صدق خبر را اينطور تفسير كردهاند :
صدق عبارتست از مطابق بودن حكم با واقع و كذب عدم مطابقت حكم با واقعست و مقصود از واقع ارتباط خارجى بين موضوع و محمول است .
پس در خارج اگر قيام براى زيد ثابت باشد و ما بگوئيم زيد قائم است اين خبر صادق بوده و اگر خبر از عدم قيام دهيم كاذب مىباشد
قوله : على تفسير الصدق و الكذب : كلمه [ على تفسير ] جار و مجرور بوده و متعلق است به [ تنبيه ] .
قوله : قد سبق اشارة ما اليه : كلمه [ ما ] زائده است و براى تأكيد معناى قلّت آمده بنابراين معناى عبارت چنين مىشود .
قد سبق اشارة خفيّة اليه .
قوله : لا بدّ و ان يكون بينهما الخ : كلمه [ واو ] در اينجا زائده است .