توضيح المباني في شرح مختصر المعاني (فارسى) — الجزء ١، الصفحة ٢٠٠

[ تطويل و حشو ]

الكلام للنّسبة الّتى فى الخارج بان تكونا ثبوتيّتين او سلبيّتين صدق و عدمها بان يكون احديهما ثبوتية و الاخرى سلبية كذب .

ترجمه

مصنّف گويد :

تنبيه

صدق خبر عبارت است از مطابقتش با واقع و كذب آن عدم مطابقتش با واقع مىباشد .

شارح گويد :

تنبيه بر تفسيرى استكه سابقا راجع بصدق و كذب مصنّف به آن اشاره نمود و گفت [ تطابقه او لا تطابقه ] .

قائلين بانحصار خبر در صدق و كذب در تفسير اين دو با هم اختلاف دارند :

برخى گفته‌اند :

صدق خبر مطابقت حكم آن با واقع يعنى خارجى كه براى نسبت كلام خبرى است مىباشد .

و كذب خبر عدم مطابقت با واقع است .

يعنى دو شيئى كه بين آن دو در كلام خبرى نسبتى ايجاد كرده‌اند حتما بينشان در واقع با قطع نظر از آنچه در ذهن بوده و كلام بر آن دلالت دارد نسبتى بايد باشد ، پس مطابقت نسبت مفهوم از كلام با نسبت در خارج را صدق گويند باينكه هردو ثبوتى يا سلبى باشند و عدم مطابقت آن دو را كذب خوانند باينكه يكى ثبوتى و ديگرى سلبى باشد .