توضيح المباني في شرح مختصر المعاني (فارسى) — الجزء ١، الصفحة ١٨٩

نسبت و تعريف آن

2 - نسبت ذهنيّه .

3 - نسبت عينيّه يا خارجه .

اگر تعلّق احد الطرفين به ديگرى از كلام لفظى استفاده شود بچنين تعلّقى نسبت كلاميّه خوانند و نفس حضور آن در ذهن متكلّم نسبت ذهنيّه بوده و تعلّق آن به ديگرى در عالم خارج را نسبت عينيّه يا خارجيّه گويند .

بنابراين در مثال زيد قائم است ارتباط مفهوم از اين كلام بين زيد و قائم را نسبت كلاميّه و تصوّر آن براى متكلّم را نسبت ذهنيّه و ثبوت قيام براى زيد در خارج را نسبت عينيّه گويند .

قوله : و هى تعلّق احد الشيئين : ضمير [ هى ] به نسبت تامّه راجعست .

قوله : يصحّ السّكوت عليه : ضمير در [ عليه ] به تعلّق عائد است .

قوله : كما فى الانشائيات : يعنى در انشائيات معناى موضوع‌له نه بر سلب مشتمل است و نه بر ايجاب اگرچه لازمه‌اش يكى از ايندو قطعا مىباشد چه آنكه موضوع‌له امر ايجاد طلب فعل است و لازمه آن اينست كه الفعل مطلوب يا در نهى معناى موضوع‌له ايجاد طلب ترك است و لازمه‌اش اينست كه الفعل ليس بمطلوب .

قوله : و تفسيرها بايقاع المحكوم به : ضمير مؤنث در [ تفسيرها ] به نسبت راجع است .

قوله : او سلبه عنه : ضمير در [ سلبه ] بمحكوم و در [ عنه ] به محكوم عليه راجعست .