توضيح المباني في شرح مختصر المعاني (فارسى) — الجزء ١، الصفحة ١٣٨

علت اختلاف مقتضيات احوال

سئوال

مصنّف در عبارت قبلى گفت : مقام هركدام از تنكير و اطلاق و تقديم و ذكر مباين با خلاف اين مذكورات است ولى در اينجا اين طور بيان ننمود بلكه بجاى خلاف اسم آن را بطور صريح ذكر كرد و گفت :

[ مقام فصل با مقام وصل مباين است ] و حال آنكه سياق عبارت مقتضى بود بگويد : [ مقام فصل با مقام خلافش مباين است ] .

جواب

تغيير عبارت در اينمقام به جهت اين نكته است :

گفتن [ مقام الوصل ] از [ مقام خلافه ] ظاهرتر و مختصرتر مىباشد .

اما اظهر بودن آن واضح و روشن است و محتاج بتوضيح نيست .

و اما اخصريّت آن به جهت اينست كه حروف [ خلافه ] پنج است ولى حروف [ الوصل ] به لحاظ اينكه همزه آن وصل است چهار مىباشد

و سپس در توجيه عبارت بعدى مصنف مىافزايد : جدا آوردن مصنّف اين فقره از عبارت را يعنى جمله [ و مقام الايجاز الخ ] به جهت عظمت اين سه باب يعنى ايجاز و اطناب و مساوات است و شرح هر كدام از اين سه عنوان در باب هشتم انشاء اللّه خواهد آمد .

متن : و مقام الايجاز يباين مقام خلافه .

شرح عربى اى الاطناب و المساواة .

ترجمه

مصنّف گويد :

و مقام ايجاز كلام با مقام خلاف آن مباين مىباشد .