توضيح المباني في شرح مختصر المعاني (فارسى) — الجزء ١، الصفحة ١٢

اختلاف در كلمه اللّه

وجه آن اينست كه جمله اسميّه بر دوام و ثبات چون دلالت دارد و اين با مقام حمد خالق انسب است لاجرم مقتضى آن بود كه مصنّف بجاى جمله فعليّه ، جمله اسميّه بياورد .

مؤلف گويد :

اما وجه آنكه اينجمله در اصل جمله فعليه بوده دو امر مىباشد :

الف : حمد مصدر است و مصادر دلالت دارند بر تعلّق احداث بر ذوات و غالبا براى بيان احداث منسوب بذوات از افعال استفاده مىكنند زيرا افعال كلماتى هستند كه دلالت دارند بر وقوع احداث در ازمنه مخصوص بواسطه ذوات .

ب : كلمه حمد چنانچه گفته شد در غالب استعمالات بنابر مفعول مطلق بودن منصوب استعمال مىشود و عاملش محذوف بوده كه اين مصدر بجاى آن قرار مىگيرد .

قوله : و تقديم الحمد باعتبار انّه اهمّ : يعنى تقديم لفظ حمد بر لفظ جلاله كه [ اللّه ] باشد باعتبار اينستكه حمد اهميت اعتبارى و عارضى دارد .

بنابراين ضمير در [ انّه ] به حمد راجع است .

قوله : نظرا الى كون المقام ، مقام الحمد : اين عبارت علّت است براى اهم بودن عارضى و اعتبارى حمد بر لفظ جلاله .

قوله : فى تقديم الفعل فى قوله تعالى الخ : زمخشرى در تفسير كشّاف مىگويد :

قدّم الفعل لانّه اهمّ من اسم اللّه ، لانّ المقام ، مقام قراءة .

مؤلف گويد :