توضيح المباني في شرح مختصر المعاني (فارسى) — الجزء ١، الصفحة ١٠٦

تعقيد لفظى

مقصود نداشته باشد و وجه آن دو چيز است :

1 - خلل و عيبى كه در نظم عبارت است .

2 - مانع و خللى در انتقال پيدا كردن از معناى اول به معناى دوّم باشد .

قسم اوّل را تعقيد لفظى و دوّم را تعقيد معنوى نام داده‌اند .

تعقيد لفظى

تعقيد لفظى

به اين است كه تصرّفاتى در لفظ و عبارت شده كه موجب صعوبت فهم معنا گشته است مثل تقديم يا تأخير يا حذف و امثال اين امور مانند بيت فرزدق در مدح هشام بن عبد الملك :

و ما مثله فى النّاس اه : يعنى در ميان مردم احدى نيستكه شباهت به ابراهيم داشته باشد مگر شخصى كه داراى سلطنت و مال باشد .

شاهد در چند مورد اين بيت است بشرح زير :

1 - بين مبتداء و خبر اجنبى فاصله شده است يعنى بين ابو امّه و ابوه كلمه [ حى ] قرار گرفته .

2 - مستثنى كه كلمه [ الّا مملّكا ] باشد بر مستثنىمنه يعنى حىّ مقدّم شده است .

3 - بين بدل يعنى [ حىّ ] و مبدّل‌منه كه كلمه [ مثله ] باشد فاصله طويل شده است با توجّه به اين نكات تركيب بيت فوق چنين مىشود :

كلمه [ مثله ] اسم ما و [ فى النّاس ] خبر آن بوده و كلمه [ و الّا مملّكا ] منصوبست به جهت اينكه مستثناى مقدّمست و اين يك مورد از موارد