تهذيب نفس از ديدگاه قرآن (فارسى) — الصفحة ٢٦
دو صبغه لازم براى علم
علومى كه مربوط به جسم انسان باشد ( علم طبيعى ) و چه علومى كه مربوط به روح انسان باشد ، و چه معارف اسلامى اما قدر متيقن آيات ، معارف اسلامى است . در آن روايت مشهور كه پيغمبر اكرم ( ص ) فرموده است : « إنما العلم ثلاثة : آية محكمة ، فريضة عادلة ، سنة قائمة » « 1 » اين حصرو تأكيد ، حصر و تأكيد اضافى است ؛ يعنى همه علوم را علم مىدانند ، اما سه علم است كه اين سه علم را برتر از همه علوم مىدانند . كلام براى برترى و براى تأكيد مطلب با « انَّما » شروع شده و براساس اين روايت ، علم سه چيز است : علم به اصول دين ، علم به احكام يعنى فقه ، و علم به اخلاق يا علم به كيفيت تهذيب نفس . اين‌قدر متيقن است ، ولى به هر حال ، علم و تعليم و تعلم ، عقل را تقويت كردن ، ملاشدن ، متخصص‌شدن در امرى از امور ، چه مادى و چه معنوى ، نزد شارع مطلوب است .
دو صبغه لازم براى علم
دو صبغه لازم براى علم
چيزى كه همه مخصوصاً ما طلبه‌ها بايد به آن توجه داشته باشيم اين است كه اين علم بايد دو رنگ داشته باشد . اگر اين دو رنگ به علم و تعليم و تعلم بخورد ، آن علم در اسلام ارزش دارد ، اما اگر اين دو رنگ يا يكى از اين دو رنگ را نداشته باشد از نظر قرآن علم ولو خيلى بالا باشد ، به اندازه بال مگسى ارزش ندارد : صبغهء اول تهذيب‌نفس است . بايد دوش‌به‌دوش تعليم و تعلم تهذيب‌نفس باشد . عالمى كه درخت رذالت را از دل كنده و درخت فضيلت را به جاى آن غرس كرده باشد ، علم اين عالم در اسلام فضيلت دارد . اما اگر علمى باشد كه با آن علم تهذيب‌نفس نباشد ، و اگر علمى باشد كه
( 1 ) - اصول كافى ، همراه با ترجمه مصطفوى ، ج 1 ، ص 37 - متن كامل ترجمه چنين است : عده‌اى پيرامون كسى را گرفته بودند . فرمودند : اين كيست ؟ گفتند : علامه است . فرمود : چيست ؟ گفتند : عالم به انساب عرب . فرمود : اين علمى است كه نه نفع دارد نه ضرر . سپس فرمود : علم سه چيز است : . . .