تحرير الفصول في شرح كفاية الأصول (فارسى) — الجزء ١، الصفحة ٨

قسم سوّم

الانسان ( معروض ) متعجّب ( عارض ) .

ب : آنكه عارض اعم از معروض باشد مانند عروض جنس بر فصل مثلا عروض حيوان بر ناطق .

ج : آنكه عارض اخصّ از معروض باشد همچون عروض فصل بر جنس يعنى عروض ناطق بر حيوان .

عرضى كه با واسطه داخل در ذات بر ذات عارض مىشود دو نوع است :

د : آنكه عروض عرض بر ذات به واسطه امرى بوده كه با معروض مساوى و داخل آن باشد مانند عروض تكلّم بر انسان به واسطه ناطق .

ه : آنكه عروض عرض بر ذات به واسطه امرى بوده كه اعم از معروض و داخل آن باشد نظير عروض حركت اراديّه بر انسان به واسطه حيوان .

عرضى كه با واسطه خارج از ذات بر ذات عارض مىشود بر چهار نوع مىباشد .

و : آنكه عروض عرض بر ذات به واسطه امرى مساوى با ذات و خارج از آن باشد همچون عروض ضحك بر انسان به واسطه تعجّب .

ز : آنكه عروض عرض بر ذات به واسطه امرى اعم از ذات و خارج از آن باشد نظير عروض تحيّز بر ابيض به واسطه جسم .

ح : آنكه عروض عرض بر ذات به واسطه امرى اخصّ از ذات و خارج از آن باشد مثل عروض ضحك بر حيوان به واسطه انسان .

ط : آنكه عروض عرض بر ذات به واسطه امرى مباين با ذات و خارج از آن باشد مانند عروض حرارت بر آب به واسطه آتش .