تحرير الفصول في شرح كفاية الأصول (فارسى) — الجزء ١، الصفحة ٤٠٩

دوّم فرق بين مشتقّ و مبدأ آن

قوله : بين المحدود و الحدّ : يعنى محدود مجمل و حدّ مفصّل آن است .

قوله : مع ما هما عليه من الاتّحاد : ضمير « هما » به محدود و حدّ راجع بوده و ضمير در « عليه » به ماء موصوله عود كرده و كلمه « من » بيانيّه ، بيان است از ماء موصوله .

قوله : و يفصّله : ضمير فاعلى به عقل و ضمير مفعولى به نوع راجع است .

قوله : بعد ما كان امرا واحدا : ضمير در « كان » به نوع راجع است .

قوله : و شيئا فاردا : كلمه « فارد » بمعنى منفرد و تنها .

قوله : يوجب فتق : كلمه « فتق » يعنى شكافتن و گشودن .

قوله : ما هو عليه من الجمع و الرّتق : ضمير « هو » به نوع راجع بوده و ضمير در « عليه » به ماء موصوله عود مىكند و كلمه « من » بيانيّه ، بيان است از « ماء موصوله » و لغت « رتق » به معناى بسته و جمع مىباشد .

متن : الثّانى الفرق بين المشتقّ و مبدئه مفهوما انّه بمفهومه لا يأبى عن الحمل على ما تلبّس بالمبدا و لا يعصى عن الجرى عليه لما هما عليه من نحو من الاتّحاد ، بخلاف المبدا ، فانّه بمعناه يا بى عن ذلك بل اذا قيس و نسب اليه كان غيره لا هو هو و ملاك الحمل و الجرى انّما هو نحو من الاتّحاد و الهوهوبّة .

و الى هذا يرجع ما ذكره اهل المعقول فى الفرق بينهما :

من انّ المشتقّ يكون لا به شرط و المبدا يكون به شرط لا اى يكون مفهوم المشتقّ غير آب عن الحمل و مفهوم المبدا يكون آبيا عنه .

ترجمه :

دوّم فرق بين مشتقّ و مبدأ آن

دوّم فرق بين مشتقّ و مبدأ آن

دوّم از امور باقيمانده فرق بين مشتقّ و مبدأ آن از نظر مفهوم مىباشد .