تحرير الفصول في شرح كفاية الأصول (فارسى) — الجزء ١، الصفحة ٤٠٨

[ اول ]

ترجمه :

ارشاد و رهنمود

ارشاد و رهنمود

[ اول ]

[ اول ]

مخفى نماند كه معناى بساطت بحسب مفهوم اينست كه مفهوم و معنا از نظر ادراك و تصوّر امر وحدانى است به‌طورىكه در وقت تصوّر شدنش تنها يك شىء متصوّر مىشود نه دو شىء اگرچه بتحليل عقل و امعان نظر ممكنست به دو شىء منحلّ گردد همچون مفهوم حجر و شجر كه با وحدتى كه دارند مع‌ذلك عقل مفهوم اين دو را به شىء له الحجريّة و شىء له الشّجريّة تحليل مىنمايد .

و خلاصه آنكه اين تحليل عقلى و دوئيّت حاصله در مفهوم از ناحيه دقّت عقل و امعان نظر رخنه‌اى در وحدت معنا و بساطت مفهوم ايجاد نمىكند .

و به همين معنا ناظر و راجع است اجمال و تفصيلى كه بين محدود و حدّ فارق و حاكم مىباشد با اينكه ذاتا اين دو با هم متّحد مىباشند منتهى عقل به تعمّل و دقّت نوع همچون « انسان » را به جنس يعنى « حيوان » و فصل يعنى « ناطق » تحليل و تفصيل مىدهد درحالىكه نوع از نظر ادراك و تصوّر امر واحد و شىء فاردى است .

پس تحليل سبب گشودن و گسترانيدن امر واحدى است كه اجزاء عقلى آن جمع و مجتمع مىباشند .

قوله : وحدته ادراكا : ضمير در « وحدته » به مفهوم و معنا راجع است .

قوله : عند تصوّره : يعنى تصوّر معنا .

قوله : بتعمّل من العقل : مقصود از « تعمّل » اعمال دقّت به واسطه عقل مىباشد .

قوله : بساطة مفهومهما : يعنى مفهوم حجر و شجر .

قوله : لا ينثلم : يعنى ثلمه و رخنه‌اى پيدا نمىشود .

قوله : و الى ذلك يرجع : مشار اليه « ذلك » تحليل عقلى است .