تحرير الفصول في شرح كفاية الأصول (فارسى) — الجزء ١، الصفحة ٣٨٠

وجه بساطت مشتقّات از نظر محقّق شريف

تحرير و شرح كلام محقّق شريف در ردّ شارح مطالع

شارح مطالع « قطب الدّين رازى » در ذيل قول مصنّف كه مىگويد :

نظر عبارتست از ترتّب امور معلوم براى رسيدن بامور مجهول .

مىفرمايد :

وجه تعبير مصنّف به « امور » آنست كه در امر واحد ترتيب تصوّر نمىشود سپس شطرى از تحقيقات و مطالب ارزنده فرموده آنگاه مىگويد :

اشكالى كه حضرات را به سختى انداخته و در حلّ آن به رنج و مشقّت افتاده‌اند اينست كه در تعريف نمىتوان به فصل تنها يا اعراض خاصّه فقط اكتفاء نمود .

ولى در جواب اين اشكال بايد بگوئيم :

تعريف اشياء بالفاظ مفرد صرفا به واسطه مشتقّات صورت مىگيرد و مشتقّ اگرچه در لفظ مفرد است ولى در معنا مركّب است چون معناى آن شىء له المشتقّ است محقّق شريف در حاشيه بر شرح مطالع مىگويد :

معناى مشتقّ بسيط و از ذات باعتبار اتّصافش به مبدأ انتزاع مىگردد .

وجه بساطت مشتقّات از نظر محقّق شريف

محقّق شريف براى اثبات مدّعاى خويش مىگويد :

در امثال كلمه « ناطق » اگر مشتقّ معنايش عبارت باشد از شىء له النطق از دو حال خارج نيست يا مقصود از « شىء » مفهوم آن بوده و يا مصداقش در هر دو صورت تالى فاسدى دارد :