تشريح المقاصد في شرح الفرائد (فارسى) — الجزء ١، الصفحة ١٨٨

جواب مرحوم شارح كبير

قوله : فانّه تعريض للهلاك الدّائم : ضمير در « فانّه » به خوض فى المطالب العقليّة راجع است .

قوله : و قد اشير الى ذلك الخ : مشاراليه « ذلك » ترك الخوض فى المطالب العقليّة است .

قوله : عدم الاطمينان بمهارة الشّخص المنهى الخ : و سبب عدم اطمينان قصور عقل غالب اشخاص از رسيدن به حقيقت اين امور است و عدم تفطن ايشان از تحقيق حال در اين سنخ مسائل و عدم التفاتشان به دقائق اين مسائل است و مقتضاى اين امور اينست كه شخص چه‌بسا در مقام مجادله با خصم مفحم و مغلوب شده و بدين ترتيب مطالب حقّه در نظر مخالف سخيف و ضعيف جلوه‌گر مىكند و شاهد بر اين مدّعا روايت هشام بن حكم است كه امام عليه السّلام در ذيل آن بوى فرمودند :

مثلك فليكلم النّاس يعنى مانند تو بايد با مردم تكلّم نموده و به مجادله برخيزد .

و يا روايت يونس بن يعقوب از مولانا ابى عبد اللّه عليه السّلام در وقتىكه مردى از اهل شام بر حضرتش وارد شد تا جائى كه امام عليه السّلام بوى فرمودند :

يا يونس لو كنت تحسن الكلام كلّمته .

فقلت : جعلت فداك ، انّى سمعتك عن الكلام و تقول ، ويل لاصحاب الكلام ، يقولون :

هذا ينقاد و هذا لا ينقاد و هذا ينساق و هذا لا ينساق و هذا تعقله و هذا لا تعقله .

فقال ابو عبد اللّه عليه السّلام : انّما قلت ويل لهم ان تركوا ما اقول و ذهبوا الى ما يريدون .

يعنى : اى يونس اگر مجادله و تكلّم را مىدانى با وى به سخن درآى و مناظره كن .

عرض كردم : فداى تو شوم : از شما شنيدم راجع به فنّ مناظره كه فرموديد :

واى بر اصحاب كلام ، ايشان مىگويند :

اين مطيع است و آن مطيع نيست ، اين منظّم است و آن منظّم نيست اين را قبول داشته و آن را قبول نداريم .