تشريح المقاصد في شرح الفرائد (فارسى) — الجزء ١، الصفحة ١٧٤
استدراك و انصاف
قال عليه السّلام : مهلا يا ابان هذا حكم رسول اللّه صلّى اللّه عليه و آله و سلّم انّ المرأة تعاقل الرّجل الى ثلث الدّية ، فاذا بلغ الثلث رجع الى النّصف ، يا ابان انّك اخذتنى بالقياس ، و السّنّة اذا قيست محق الدّين .
ترجمه :
استدراك و انصاف
استدراك و انصاف
مرحوم مصنّف مىفرماين :
بلى ، انصاف اينست كه اعتماد به عقل در آنچه مربوط بادراك مناطات و ملاكات احكام است تا از آن بادراك نفس احكام منتقل شوند چه‌بسا بحسب واقع و نفس الامر سبب وقوع در اشتباه و خطاء مىشود گرچه مدرك احتمال اين معنا را هرگز نمىدهد ولى اين واقعيّتى است كه وى از آن غافل است و شاهد بر اين ادّعاء اخبار بسيارى است كه بمضامين مختلف در اين باب وارد شده :
در برخى از آنها چنين آمده « دين خداوند متعال را با عقول نمىتوان درك كرد و به آن رسيد » و در پاره‌اى ديگر آمده « هيچ‌چيزى از دين حقتعالى نسبت بعقول مردم دور تر نمىباشد » .
و از تمام اخبار اين باب روشن‌تر و واضح‌تر خبر ابان بن تغلب از مولانا الصّادق عليه السّلام است :
ابان مىگويد :
محضر امام عليه السّلام عرض كردم مردى است انگشت زنى را قطع نموده ديه آن چه مقدار است ؟
حضرت فرمودند : ده رأس شتر .
عرض نمودم : دو انگشت قطع كرده ؟
فرمودند : بيست رأس شتر .
عرض كردم : سه انگشت بريده ؟
فرمودند : سى رأس شتر .