تشريح المقاصد في شرح الفرائد (فارسى) — الجزء ١، الصفحة ١٥٠

انتقاد اوّل

حكم كرده چه آنكه ايشان در صدر عبارت فرمود :

اگر دليل عقلى قطعى در ظهور و بداهت همچون « الواحد نصف الاثنين » باشد بدون ترديد عمل به آن صحيح و جايز است .

از اطلاق اين كلام به خوبى مىتوان دريافت كه اگرچه دليل نقلى با آن معارض باشد حكم همين است .

و ظاهر كلام بعدى ايشان اينست كه صورت تعارض بين دليل عقلى و نقلى در غير عقلى بديهى است زيرا ايشان بعدا چنين فرموده است : ولى در غير دليل عقلى بديهى حال به دو صورت است :

الف : آنكه دليل عقلى و نقلى با آن تعارض ندارد .

ب : آنكه معارض داشته باشد .

تا آخر عباراتى كه از ايشان نقل شد .

بنابراين به ذهن قاصر حقير اين‌طور مىرسد كه انتقاد اوّل مرحوم مصنّف به بحرانى وارد نباشد و تعجّب است از شرّاح و محشّين كه هيچيك تا آنجائى كه ما رجوع نموديم به اين امر تذكّر نداده‌اند .

قوله : مع انّ ضروريّات الدّين : يعنى ضروريّات دين اسلام و آن امورى است كه فريقين آن را قبول داشته باشند .

قوله : و المذهب : يعنى ضروريّات مذهب و آن امورى است كه از نظر قاطبه علماء فرقه ناجيه مقبول و مورد تسالم باشد .

قوله : لم يزد على ذلك : مشار اليه « ذلك » ما هو فى البداهة من قبيل « الواحد نصف الاثنين » مىباشد .

متن : و العجب ممّا ذكره فى التّرجيح عند تعارض العقل و النّقل كيف يتصوّر التّرجيح فى القطعى و اىّ دليل على التّرجيح المذكور .