تشريح المقاصد في شرح الفرائد (فارسى) — الجزء ١، الصفحة ١١٢

اخبارى كه دلالت بر ثبوت عقاب بر قصد دارند

قوله : نيّة الكافر شرّ من عمله : مرحوم محدّث مجلسى رضوان اللّه تعالى عليه در كتاب شريف مرآت العقول در ذيل اين حديث شريف مىفرماين :

اين حديث از اخبار مشهوره بين خاصّه و عامّه است و در وجه آن وجوهى گفته شده سپس بطور مفصّل دوازده وجه براى آن نقل مىفرماين كه ما اختصار و اجمالى از آن را در اينجا مىآوريم :

1 - مراد به نيّت مؤمن اعتقاد حقّ و مستقيم او است و بديهى است كه چنين اعتقادى از اعمال بهتر مىباشد چه آنكه اثرش خلود در بهشت و عدم آن سبب خلود در جهنّم است .

2 - مراد اينست كه نيّت بدون عمل از عمل بدون نيّت بهتر است .

3 - از ابن دريد منقول است كه مؤمن اعمال بسيارى را قصد مىكند و تصميم بر انجامش مىگيرد كه زمان او را بر بجاى آوردن آنها مساعدت نمىكند ازاين‌رو ثواب بر نيّاتش بيشتر از ثواب بر اعمالش مىباشد .

4 - برخى از محقّقين فرموده‌اند :

مؤمن عزم و قصد مىكند كه عباداتش را به احسن وجه بياورد چه آنكه ايمانش مقتضى اين معنا است ولى پس از اشتغال به آنها مقصودش ميسّر نمىگردد .

5 - اساسا طبع نيّت از طبيعت عمل بهتر است زيرا بر نيّت عقاب اصلا مترتّب نمىشود زيرا اگر خير باشد برآن ثواب منظور شده و در صورت شرّ بودنش وجود آن به منزله عدمش محسوب مىگردد بخلاف عمل چه آنكه :

من يعمل مثقال ذرّة خيرا يره و من يعمل مثقال ذرّة شرّا يره .

در نتيجه مىتوان گفت نيّت به اين اعتبار و لحاظ از عمل بهتر است .

6 - نيّت از افعال قلب بوده و قلب به ملاحظه افضليّتش از جوارح فعلش نيز افضل از اعمال جوارح مىباشد .

7 - مقصود نيّت برخى از اعمال پرمشقّت همچون حجّ و جهاد است كه از بعضى اعمال سهل نظير تلاوت يك آيه قرآنى يا به يك درهم صدقه دادن افضل مىباشد .