تفسير جوامع الجامع (فارسى) — الجزء ١، الصفحة ٥٠٥

تفسير :

مستتر در آن به « نعاس » يا « أمنة » برگردد .

وَ طائِفَةٌ قَدْ أَهَمَّتْهُمْ أَنْفُسُهُمْ ؛ و گروهى كه از منافقان بودند و به دين و پيامبر و مسلمانان اهميّت نمىدادند و تنها به فكر جان خود بودند .

يَظُنُّونَ بِاللَّهِ غَيْرَ الْحَقِّ ؛ آنها به جاى گمان شايسته‌اى كه بايد به خدا داشته باشند ، گمان نادرست داشتند ، « غير الحق » در حكم مصدر و « ظن الجاهليّة » بدل از آن است ؛ و مىتوان گفت معناى آيه اين است كه آنها گمانهاى نادرست همانند گمانهاى دوران جاهليّت دربارهء خداوند دارند بنا بر اين « غير الحق » تأكيد براى « يظنون » است . چنان كه گفته مىشود : « هذا القول غير ما تقول » ؛ يعنى اين سخن ، سخنى كه تو مىگويى نيست .

يَقُولُونَ ؛ به رسول خدا ( ص ) مىگويند و از حضرت سؤال مىكنند : هَلْ لَنا مِنَ الْأَمْرِ مِنْ شَيْءٍ ؛ يعنى آيا هرگز غلبه و پيروزى بر دشمن نصيب ما خواهد شد ؟

قُلْ إِنَّ الْأَمْرَ كُلَّهُ لِلَّهِ ؛ بگو آرى نصرت و غلبه بر دشمن به دست خدا و از آن اولياى مؤمن اوست .

يُخْفُونَ فِي أَنْفُسِهِمْ ما لا يُبْدُونَ لَكَ ؛ يعنى منافقان ، شك و نفاق خود و آنچه را نمىتوانند براى تو آشكار نمايند ، پنهان مىكنند .

يَقُولُونَ لَوْ كانَ لَنا مِنَ الْأَمْرِ شَيْءٌ ؛ مىگفتند ، اگر ما [ بر حق بوديم و ] سهمى از پيروزى موعود داشتيم « ما قُتِلْنا هاهُنا » ياران ما در اين نبرد كشته نمىشدند .

قُلْ لَوْ كُنْتُمْ فِي بُيُوتِكُمْ لَبَرَزَ الَّذِينَ كُتِبَ عَلَيْهِمُ الْقَتْلُ إِلى مَضاجِعِهِمْ ؛ يعنى كسانى كه خدا مىداند در ميدان نبرد كشته مىشوند و آنچه در لوح [ محفوظ ] ثبت شده ناگزير محقّق خواهد شد ؛ بنا بر اين اگر شما در خانه‌هايتان بمانيد ، از ميان شما كسانى كه خدا مىداند در ميدان نبرد كشته مىشوند و به آرامگاه خويش مىشتابند تعيين شده‌اند زيرا آنچه خداوند [ واقع شدن آن را ] مىداند البته واقع خواهد شد .

وَ لِيَبْتَلِيَ اللَّهُ ما فِي صُدُورِكُمْ وَ لِيُمَحِّصَ ما فِي قُلُوبِكُمْ ؛ در معناى اين جمله دو احتمال است :