تفسير جوامع الجامع (فارسى) — الجزء ١، الصفحة ٤٨١

تفسير :

خداوند به وسيلهء سه هزار نفر از فرشتگان آنان را يارى خواهد كرد ولى آنان چون با فرمان رسول خدا ( ص ) مخالفت كردند و براى جمع آورى غنايم از شكاف دره به زير آمدند ، در نتيجه فرشتگان براى يارى آنان نازل نشدند .

أَ لَنْ يَكْفِيَكُمْ ؛ استفهام انكارى است و معنايش انكار اين مطلب است . كه كمك و يارى سه هزار نفر از فرشتگان براى آنان كافى نباشد .

بَلى ؛ پاسخ براى جمله بعد از « لن » است ، يعنى آرى يارى شما به وسيلهء سه هزار نفر از فرشتگان كافى است . سپس فرمود :

إِنْ تَصْبِرُوا وَ تَتَّقُوا ؛ اگر در انجام فرمان خدا و جهاد در راه او پايدار باشيد و از [ گناهان و ] مخالفت با پيامبر پرهيز كنيد .

يُمْدِدْكُمْ ؛ خدا شما را به بيش از اين تعداد [ يعنى با پنج هزار ملك ] يارى خواهد داد « مسوّمين » ، يعنى فرشتگانى كه براى نبرد فرستاده شده بودند .

وَ يَأْتُوكُمْ مِنْ فَوْرِهِمْ هذا ؛ و اگر بلافاصله مشركان به سوى شما بازگردند . اين جمله از قبيل اين است كه بگويى : « قفل فلان من غزوته و خرج من فوره إلى غزوة أخرى » ؛ يعنى فلانى به محض اين كه از جنگ برگشت رهسپار جنگى ديگر شد . و از قبيل همين معناست بحث ما در اصول فقه مبنى بر اين كه ، صيغهء امر دلالت بر « فور » دارد ، نه تراخى .

« فور » مصدر و از ريشه : « فارت القدر » است ، يعنى ديگ به جوش آمد و مجازا به معناى « سرعت » آورده شده است ، و معناى آيه اين است كه اگر در همين ساعت به سوى شما بازگردند ، خداوند همزمان با آمدن آنها شما را به وسيلهء فرشتگان يارى خواهد كرد ، و منظور اين است كه اگر مقاومت كنيد خداوند در يارى كردن شما شتاب خواهد كرد .

« منزلين » به تخفيف و « منزّلين » به تشديد ، هر دو وجه قرائت شده است . « مسوّمين » و « مسوّمين » به معناى « معلمين » و « معلمين » است [ به كسر و فتح واو يعنى ] خود يا اسبانشان داراى نشانه و علامت خاصى