تفسير جوامع الجامع (فارسى) — الجزء ١، الصفحة ٣٢١

تفسير :

بيرون رود « فصل » در اصل « فصل نفسه » و متعدى بوده و چون در بسيارى موارد مفعولش حذف شده ، در حكم فعل لازم است ، « فصل بالجنود » يعنى لشكر را از شهر جدا و دور كرد . در اين كه تعداد اين لشكر چقدر بودند دو قول است :

1 - سى هزار جنگجو بودند .

2 - هفتاد هزار بودند .

قالَ إِنَّ اللَّهَ مُبْتَلِيكُمْ ؛ طالوت به سپاهيانش گفت خداوند شما را به وسيلهء نهر آبى آزمايش مىكند .

فَمَنْ شَرِبَ مِنْهُ فَلَيْسَ مِنِّي ؛ هر كس آن آب نهر بياشامد و خود را سيراب كند از گروه و پيروان من نيست .

وَ مَنْ لَمْ يَطْعَمْهُ فَإِنَّهُ مِنِّي ؛ و هر كس آن آب را بچشد ، از من است ، گفته مىشود : طعم الشيء يعنى آن چيز را چشيد [ زيرا ريشهء اين كلمه « طعم » به معناى چشيدن است نه « طعام » ] .

إِلَّا مَنِ اغْتَرَفَ غُرْفَةً بِيَدِهِ ؛ جز كسى كه يك بار آب با مشت و دست خود برگيرد و بياشامد .

إِلَّا مَنِ اغْتَرَفَ استثناء است براى « فَمَنْ شَرِبَ مِنْهُ فَلَيْسَ مِنِّي » و معنايش اين است كه بر گرفتن يك كف آب و آشاميدن با دست مجاز است نه سيراب شدن با دهان . و دليل بر اين استثنا جملهء بعدى است كه مىفرمايد : فَشَرِبُوا مِنْهُ إِلَّا قَلِيلًا مِنْهُمْ ؛ جز عدهء كمى از آنها بقيه سيراب شدند .

« غرفة » به فتح غين بمعنى مصدر ( غرف ) و « غرفة » به ضم غين و به معناى [ اسم مفعول ] « معروف » نيز قرائت شده است .

و گفته شده : كسانى كه با طالوت باقى ماندند فقط سيصد و سيزده مرد بودند .

فَلَمَّا جاوَزَهُ هُوَ وَ الَّذِينَ آمَنُوا مَعَهُ ؛ وقتى طالوت با تعداد اندكى از يارانش كه به او ايمان آورده بودند ، از نهر گذشتند ، و زيادى لشكر جالوت را ديدند .

قالُوا لا طاقَةَ لَنَا ؛ ( گفتند ما را طاقت مقابله و نبرد با اين لشكر نيست ) ضمير