تفسير جوامع الجامع (فارسى) — الجزء ١، الصفحة ٣١٦

تفسير :

مِنْ بَعْدِ مُوسى ؛ پس از وفات موسى .

إِذْ قالُوا لِنَبِيٍّ لَهُمُ ؛ آن گاه كه به پيامبر خود گفتند .

در اين كه اين پيامبر چه كسى بوده و نامش چيست ، سه قول نقل شده است :

1 - يوشع بن نون [ بن افرائيم بن يوسف بن يعقوب . قتاده ] .

2 - شمعون [ ابن صفيه از اولاد لاوى بن يعقوب . سدى ] .

3 - اشموءيل [ كه به عربى « اسماعيل » مىشود ] اين نام [ در بين مفسران ] معروفتر است .

ابْعَثْ لَنا مَلِكاً ؛ براى ما امير و فرماندهى قرار بده تا از دستورات وى پيروى نموده ، و نقاتل فى سبيل اللَّه ؛ و در اداره كردن جنگ به رأى و نظر او عمل كنيم .

قالَ هَلْ عَسَيْتُمْ إِنْ كُتِبَ عَلَيْكُمُ الْقِتالُ أَلَّا تُقاتِلُوا ؛ اگر با بودن آن امير جنگ بر شما واجب شود ، شايد جنگ نكنيد به اين معنا كه انتظار مىرود از جنگيدن ( با دشمن ) بترسيد . « هل » براى استفهام از آنچه نزد متكلم انتظار مىرود و او گمان مىبرد ، بر سر جمله داخل شده و منظور خداوند از اين استفهام ثابت كردن اين نكته است كه چنين گمانى دور از انتظار نيست .

وَ ما لَنا أَلَّا نُقاتِلَ فِي سَبِيلِ اللَّهِ ؛ اين جمعيّت گفتند ، چه هدف و انگيزه‌اى در ترك قتال براى ما وجود دارد ؟ و چرا انگيزه‌اى براى جنگ نداشته باشيم وَ قَدْ أُخْرِجْنا مِنْ دِيارِنا وَ أَبْنائِنا ؛ در حالى كه با فرزندانمان از ديار خود رانده شده‌ايم ، اين جمله اشاره است به عمل قوم جالوت كه در سواحل درياى روم « 1 » ميان مصر و فلسطين ساكن بودند و تعداد چهارصد و چهل نفر از شاهزادگان بنى اسرائيل را اسير كرده بودند .

فَلَمَّا كُتِبَ عَلَيْهِمُ الْقِتالُ تَوَلَّوْا إِلَّا قَلِيلًا مِنْهُمْ ؛ و وقتى جهاد بر آنها واجب شد ، همه روى از پيكار گرداندند ، جز اندكى . و تعداد كسانى كه آماده جهاد شدند

( 1 ) - مقصود درياى مديترانه است . - م .