تفسير جوامع الجامع (فارسى) — الجزء ١، الصفحة ٣٠٣

تفسير :

مدّت عدهء وفات را بيان كند : ] تقدير آيه بنا بر [ اين قول كه مبتداى ] مضاف حذف شده ، اين است : و ازواج الذين يتوفون منكم [ و بنا بر قول ديگر « الذين » مبتدا و « يتربصن » خبر آن و عائد حذف شده است ] و گفته شده تقدير آيه اين است : و الذين يتوفون منكم و يذرون منكم يتربصن بعدهم ، مانند كلام عرب كه مىگويد : السمن منوان بدرهم يعنى بهاى دو من روغن يك درهم است ، و تقديرش : السمن منوان منه بدرهم بوده است [ و عائد خبر كه « منه » باشد حذف شده است ] معناى آيه اين است : كسانى كه از شما مىميرند و همسرانى از خود باقى مىگذارند .

يَتَرَبَّصْنَ بِأَنْفُسِهِنَّ ؛ يعنى آنان بايد مدّت چهار ماه و ده روز عده نگاه دارند و از شوهر كردن خوددارى كنند .

و گفته شده ؛ منظور از « عشرا » ده شبانه روز است ، زيرا عرب هيچ گاه براى روزها [ ايام ] عدد [ تميز ] را مذكر استعمال نمىكند و نمىگويد : صمت عشرا .

فَإِذا بَلَغْنَ أَجَلَهُنَّ ؛ وقتى عده آنان پايان يافت . فَلا جُناحَ عَلَيْكُمْ ؛ اى اوليا و حاكمان باكى نيست [ كه آنها را شوهر دهيد ] .

فِيما فَعَلْنَ فِي أَنْفُسِهِنَّ ؛ در آنچه نسبت به خود انجام دهند ، از اشاره كردن [ و به طور كنايه اظهار تمايل كردن به ازدواج ] با خواستگاران .

بِالْمَعْرُوفِ ، به طورى كه دين و شريعت آن را زشت و ناروا نداند .

اين آيه نسخ كرده است حكم آيهء : وَ الَّذِينَ يُتَوَفَّوْنَ مِنْكُمْ وَ يَذَرُونَ أَزْواجاً وَصِيَّةً لِأَزْواجِهِمْ مَتاعاً إِلَى الْحَوْلِ غَيْرَ إِخْراجٍ ؛ « كسانى از شما كه مىميرند و همسرانى از خود باقى مىگذارند ، براى همسران خويش معاشى تا يك سال بدون بيرون كردن وصيّت كنند » ( بقره / 240 ) ، هر چند آيهء مورد بحث در تلاوت مقدّم بر آن است .