تفسير جوامع الجامع (فارسى) — الجزء ١، الصفحة ٢٧٧

[ شأن نزول ] :

هنگام آيهء فوق نازل شد .

يَسْئَلُونَكَ عَنِ الشَّهْرِ الْحَرامِ ؛ اى پيامبر كفّار يا مسلمان از تو راجع به جنگ در ماه حرام سؤال مىكنند .

« قتال فيه » بدل اشتمال از « الشهر الحرام » است .

قُلْ قِتالٌ فِيهِ كَبِيرٌ . . . ؛ يعنى بگو اى محمّد ( ص ) جنگ در ماه حرام گناه بزرگى است ، [ اين جمله مبتدا و خبر است و مبتدا - قتال - نكره مىباشد ] و چون اختصاص به ظرف ( فيه ) ، دارد ابتداى به آن جايز است . [ و معنايش اين است كه جنگيدن فقط در ماه حرام گناه بزرگى شمرده مىشود ] .

وَ صَدٌّ عَنْ سَبِيلِ اللَّهِ ؛ اين جمله مبتدا و « اكبر » خبر آن است ، و معنى آيه اين است :

بزرگان قريش كه مانع راه خدا شده و به او كفر مىورزيدند ، و از ورود ( مسلمانان ) به مسجد الحرام جلوگيرى مىكرده و رسول خدا ( ص ) و مؤمنان را كه اهل مسجد الحرام بودند ، از آن‌جا بيرون مىكنند ، گناه اين عمل ناپسند آنان نزد خدا بزرگتر است از آنچه افراد سريه بر طبق گمان خود و به اشتباه انجام داده‌اند .

وَ الْفِتْنَةُ ؛ در اين كه منظور از « فتنه » چيست ؟ دو نظر وجود دارد :

1 - منظور خارج كردن مسلمانان از مكّه و مسجد الحرام است .

2 - منظور از شرك ورزيدن به خداى تعالى است .

« و المسجد الحرام » عطف بر « سبيل اللَّه » است .

وَ لا يَزالُونَ يُقاتِلُونَكُمْ ؛ در اين جمله خداوند از تداوم عناد و دشمنى كفار با مسلمانان خبر داده و مىفرمايد : آنان همواره با شما در نبرد خواهند بود .

حَتَّى يَرُدُّوكُمْ عَنْ دِينِكُمْ ؛ « حتى » براى بيان تعليل است ، يعنى علّت اين كه كفّار قريش با شما مىجنگند اين است كه مىخواهند شما را از دين اسلام برگردانند ، « ان استطاعوا » اگر بتوانند ، يعنى بعيد است آنها قدرت و توان اين را