تفسير جوامع الجامع (فارسى) — الجزء ١، الصفحة ٢٥٧

تفسير :

أَنْ تَبْتَغُوا ؛ تقديرش « فى ان تبتغوا » است . فَضْلًا مِنْ رَبِّكُمْ ؛ يعنى مانعى ندارند كه از فضل خدا بهره‌مند شده و در تجارت ، سود و منفعتى بدست آوريد .

فَإِذا أَفَضْتُمْ مِنْ عَرَفاتٍ ؛ هنگامى كه همراه جمعيّت بسيار ، سرازير عرفات شديد . « افضتم » از باب « افاضة الماء » است يعنى زياد آب ريختن ، و اين جمله در اصل « افضتم انفسكم » مىباشد .

« عرفات » علم شده براى محل مخصوصى كه وقوف در آن در روز عرفه براى حج واجب است . « عرفات » مانند « اذرعات » جمع بسته شده و از اسمهاى مرتجل است « 1 » .

فَاذْكُرُوا اللَّهَ عِنْدَ الْمَشْعَرِ الْحَرامِ ؛ اين آيه دلالت بر وجوب وقوف در مشعر الحرام دارد ، زيرا ظاهر صيغه امر دال بر وجوب است و چون خداى متعال ذكر گفتن در مشعر را واجب دانسته وقوف در آن را نيز واجب كرده است . و معناى آيه اين است :

هنگامى كه از عرفات كوچ كرده و به مشعر الحرام در آمديد در آنجا خدا را به ياد آوريد .

( 1 ) - در مناسبت اسم « عرفات » چند وجه بيان شده است : 1 - ابراهيم ( ع ) در اين روز فهميد ، آنچه از قبل برايش توصيف شده بود ( از حضرت على ( ع ) و ابن عباس ) . 2 - آدم و حوا پس از آن كه از هم جدا بودند در اين نقطه گرد هم آمده و يكديگر را شناختند ( ضحاك و سدى و از اصحاب ما نيز بر اين مضمون روايت شده است ) . ( ترجمهء تفسير مجمع البيان ، ج 2 ، ص 253 ) . 3 - به مناسبت رفعت و بلندى اين موقف ، بدين اسم ناميده شده است . 4 - جبرئيل ابراهيم را مناسك و اعمال مىآموخت و او مىگفت : « عرفت ، عرفت » دانستم و لذا اين جا به اسم « عرفات » خوانده شد ( عطا ) . 5 - ابراهيم در شب هشتم خواب ديد كه بايد فرزندش را بكشد . صبح از خواب برخاست . همه روز را فكر مىكرد كه آيا اين امر از طرف خداست يا نه ؟ به اين مناسبت روز هشتم را بنام روز « ترويه » يعنى روز شك و فكر مىخوانند . در شب نهم دوباره همان مطلب را خواب ديد ، وقتى بيدار شد دانست كه امر خداست و لذا به نام « عرفه » خوانده شد . 6 - روايت دارد كه جبرئيل به آدم در همين سرزمين گفت : « به گناهت اعتراف كن و اعمال و مناسك ياد بگير » آدم گفت : پروردگارا ما به خود ستم كرديم رَبَّنا ظَلَمْنا أَنْفُسَنا . . . و از اين جهت اين بيابان بنام « عرفات » شد ( ترجمهء تفسير مجمع البيان ، ج 2 ، ص 253 ) . - م .