تفسير احسن الحديث (فارسى) — الجزء ١، الصفحة ٩٥

شرحها

مصداق « غيب السموات » مىباشند كه در آن روز احدى از آنها خبر نداشت ، اين همه اسرار آسمانها و زمين به دست بشر بيرون كشيده شده و كشيده خواهد شد .

ظاهرا مراد از اينكه فرمود : « آيا به شما نگفتم من غيب آسمانها و زمين را مىدانم . . . » آنست كه من اين نهفته‌ها را مىدانم و مىخواهم آنها را به دست خليفه زمينى بيرون بريزم و اين كار از شما ساخته نيست ، اگر اين احتمال درست باشد آن وقت مراد از غَيْبَ السَّماواتِ وَ الْأَرْضِ آنهايى نيست كه علمش خاص خداست و دربارهء آنها فرموده : قُلْ لا يَعْلَمُ مَنْ فِي السَّماواتِ وَ الْأَرْضِ الْغَيْبَ إِلَّا اللَّهُ . . . نمل / 65 و اللَّه اعلم .

وَ أَعْلَمُ ما تُبْدُونَ وَ ما كُنْتُمْ تَكْتُمُونَ ظاهرا مراد از « ما تُبْدُونَ » همان است كه گفتند : « أَ تَجْعَلُ فِيها . . . » و جمله دوم مىرساند كه ملائكه در ميان خويش نيز چيزهايى دربارهء خلافت گفته‌اند ، خدا مىفرمايد : من همهء اينها را مىدانم ولى خلافت منظور ، فقط از بشر ساخته است .

34 - وَ إِذْ قُلْنا لِلْمَلائِكَةِ اسْجُدُوا لِآدَمَ . . . الْكافِرِينَ در گذشته گفتيم : سجود در اصل به معنى خضوع و اظهار فروتنى است ، به احتمال نزديك به يقين مراد از « اسجدوا » سجدهء اسلامى و گذاشتن هفت عضو به زمين در مقابل آدم نبوده است ، بلكه منظور اظهار خضوع بوده نسبت به خليفه و اقرار به اينكه : او لياقت جانشينى خدا را دارد ، سجود و خضوع ملائكه حاكى از مقام والاى جانشين خدا در زمين است ، انسان داراى دو بعد است ، از لحاظ خاك و ماده يك موجود خاكى و از لحاظ خلافت از خدا و نَفَخْتُ فِيهِ مِنْ رُوحِي حجر / 29 يك موجود بسيار عالى ، مسجود ملائكه و آشكار كنندهء اسرار نهفتهء خدا در جهان است .

به هر حال : ملائكه پس از صدور فرمان : « به آدم سجده كنيد » به جانشين