تفسير احسن الحديث (فارسى) — الجزء ١، الصفحة ٣٦

شرح‌ها

ناگفته نماند : افاضهء هدايت و سائر افاضه‌ها از خداست به بندگان ، نظير كارخانهء برق و لامپ است تا كارخانه برق مىدهد لامپ روشن است هر وقت كارخانه برق ندهد لامپ خاموش است ، على هذا افاضه هر آن قطع شود بنده در ضلالت خواهد بود لذا بايد پيوسته گفته شود اهْدِنَا الصِّراطَ الْمُسْتَقِيمَ .

اما غَيْرِ الْمَغْضُوبِ عَلَيْهِمْ وَ لَا الضَّالِّينَ پر روشن است كه آيهء شريفه مردم را به سه گروه تقسيم مىكند : نعمت داده شدگان ، غضب شدگان و گمراهان ، گروه اول همانها هستند كه راه حق و راه توحيد را يافته و در آن زندگى كرده و مىكنند ، اين گروه توضيح داده شد .

گروه دوم يعنى غضب‌شدگان . عبارتند از پيشوايان ستمگر اعم از كفار و مشركان و منافقان و طاغوتها كه در راه باطلند و در غضب خدا هستند و ديگران را اضلال مىكنند .

گروه سوم يعنى گمراهان عبارتند از كسانى كه كوركورانه از پيشوايان ستمگر و طاغوتها پيروى مىكنند آنها هم در آتش خداوند خواهند بود و در روز قيامت در ميان آتش خواهند گفت . . . رَبَّنا إِنَّا أَطَعْنا سادَتَنا وَ كُبَراءَنا فَأَضَلُّونَا السَّبِيلَا ( احزاب / 67 ) يعنى خدايا ما از بزرگانمان پيروى كرديم ، آنها ما را گمراه نمودند .

در قرآن مجيد در موارد مكرر گفتگوى مستكبران و پيروان آنها در ميان آتش نقل شده كه هر يك ديگرى را محكوم كرده و يك ديگر را لعنت خواهند كرد مطيعان گمراه و نادم ، به پيشوايان خود خواهند گفت : شما ما را اضلال نموديد ، با در نظر گرفتن اين آيات شكى نمىماند در اينكه مراد از الْمَغْضُوبِ عَلَيْهِمْ پيشوايان ظالم و از « الضالين » پيروان آنهاست چنان كه فرموده وَ جَعَلْناهُمْ أَئِمَّةً يَدْعُونَ إِلَى النَّارِ ( قصص / 41 ) .

در سورهء ابراهيم آيهء 20 چنين آمده است وَ بَرَزُوا لِلَّهِ جَمِيعاً فَقالَ الضُّعَفاءُ