تفسير احسن الحديث (فارسى) — الجزء ١، الصفحة ٣٣

شرح‌ها

در بعضى از روايات آمده است كه : رحيم مخصوص به مؤمنان است به اين تعبير : خدا رحمن است نسبت به مؤمن و كافر ، رحيم است فقط به مؤمنان ولى بايد در اين روايات از لحاظ تأويل يا رد آنها دقت نمود « 1 » زيرا اگر چه در قرآن آمده وَ كانَ بِالْمُؤْمِنِينَ رَحِيماً ( احزاب / 43 ) اما در عين حال بطور عموم آمده است إِنَّ اللَّهَ بِالنَّاسِ لَرَؤُفٌ رَحِيمٌ ( بقره / 142 ) وَ يُعَذِّبَ الْمُنافِقِينَ إِنْ شاءَ أَوْ يَتُوبَ عَلَيْهِمْ إِنَّ اللَّهَ كانَ غَفُوراً رَحِيماً ( احزاب / 24 ) .

2 - الْحَمْدُ لِلَّهِ رَبِّ الْعالَمِينَ مراد از « عالمين » در اينجا همه مخلوقات است ، خدا آفريننده و تربيت كننده همه مخلوقات است ، گاهى منظور از « عالمين » مردمان است مانند إِنْ هُوَ إِلَّا ذِكْرٌ لِلْعالَمِينَ ( ص / 87 ) ، گويند : الف و لام الحمد براى استغراق است يعنى همه حمدها و ستايشها خاص خداست ، به علت آنكه همه چيز از افاضهء او است و مالك واقعى او است ، براى هر كسى ستايش شود بعد از دقت خواهيم ديد كه عمل او به خدا منتهى مىشود و جزئى از ربوبيت او است .

لفظ « رب العالمين » تعليل « الحمد للَّه » است زيرا مربى عقلا سزاوار تشكر .

و ستايش است ، معلوم است كه مراد از « الحمد للَّه » انشاء حمد است يعنى خدا را حمد مىكنم .

3 - الرَّحْمنِ الرَّحِيمِ وصف دوم و سوم « للَّه » است و تعليل دوم براى « الحمد للَّه » آرى خدايى كه رحمتش هر چيز را فرا گرفته و دائمى است بايد مورد ستايش باشد شمول و عموميت اين دو لفظ مساوى با عموم رب العالمين است .

4 - مالِكِ يَوْمِ الدِّينِ وصف چهارم براى « للَّه » است يعنى رب العالمين بودنش منحصر به دنيا نيست بلكه او فرمانرواى آخرت نيز هست « مالك » اسم

( 1 ) - در البيان علامه خويى ج 1 / 458 آمده است : اين روايات بايد تأويل يا رد شوند .