تفسير احسن الحديث (فارسى) — الجزء ١، الصفحة ١٥٢

شرحها

قلوبشان مسخ گرديد .

طبرسى رحمه اللَّه از ابن عباس نقل كرده صورتشان عوض شد همچون بوزينه‌ها زوزه مىكشيدند ، سه روز ماندند سپس همه مردند .

ظهور آيه در مسخ واقعى است ، انشاء اللَّه دربارهء آن در سورهء اعراف مفصلا صحبت خواهد شد « و اللَّه العالم » .

66 - فَجَعَلْناها نَكالًا لِما بَيْنَ يَدَيْها وَ ما خَلْفَها وَ مَوْعِظَةً لِلْمُتَّقِينَ .

مراد از « ما » در « ما خلفها » اعمال گذشتهء آنهاست و مراد از آن در « ما بين يديها » اعمالى است كه در حين وقوع قضيه مرتكب بودند ، يعنى : آن عقوبت و انتقامى بود در مقابل اعمال گذشته و اعمال حاضر آنها و در عين حال موعظه‌اى بود براى پرهيزكاران .

بعضى لِما بَيْنَ يَدَيْها وَ ما خَلْفَها را گذشتگان و آيندگان معنى كرده‌اند ولى اين درست نيست . زيرا قطع نظر از اينكه « ما » در اولو العقل بسيار كم استعمال مىشود ، اين عمل براى گذشتگان و آيندگان نكال نبود ، چون نكال فقط عبرت نيست ، بلكه عقوبتى است كه براى ديگران در آن عبرت هست ، مثلا دربارهء فرعون آمده : فَأَخَذَهُ اللَّهُ نَكالَ الْآخِرَةِ وَ الْأُولى مرسلات / 25 يعنى خدا او را به عذاب دنيا و آخرت گرفتار كرد .

آيهء مورد نظر مانند : وَ إِذا قِيلَ لَهُمُ اتَّقُوا ما بَيْنَ أَيْدِيكُمْ وَ ما خَلْفَكُمْ لَعَلَّكُمْ تُرْحَمُونَ يس / 45 است كه مراد از هر دو « ما » عمل است يعنى بترسيد از آنچه در گذشته مىكرديد و از آنچه اكنون مىكنيد در تفسير عياشى از حضرت باقر و صادق صلوات اللَّه عليهما نقل شده :

فَجَعَلْناها نَكالًا لِما بَيْنَ يَدَيْها وَ ما خَلْفَها وَ مَوْعِظَةً لِلْمُتَّقِينَ . قال : لما معها ينظر اليها من اهل القرى و لما خلفها . قال و نحن و لنا فيها موعظة .