تفسير احسن الحديث (فارسى) — الجزء ١، الصفحة ١٤٥

شرحها

سَأَلْتُمْ . منّ و سلوى كه در اختيار بنى اسرائيل بود براى رفع احتياج بدن از سبزيجات بهتر بود ، علم غذاشناسى شك ندارد كه مواد و پروتئين حيوانى براى بدن بهتر از پروتئين نباتى است و مواد نباتى بتنهايى براى رفع نياز بدن كافى نيست پس در مقام مقايسه ، من و سلوى حتما از سبزيجات بهتر هستند .

از « أَ تَسْتَبْدِلُونَ » ظاهر است كه بنى اسرائيل سبزيجات را به جاى من و سلوى خواسته‌اند لذا موسى فرموده : اينها از آنها بهتر هستند و اگر مىگفتند از خدا بخواه سبزيجات نيز به ما بدهد ديگر جايى به اين ملامت نبود ، پس موسى در اين كلام آنها را ملامت كرده كه نابهتر را بجاى بهتر مىخواستند و در عين حال چون خواسته آنها مشروع بود ، راه نشان داد و گفت : به شهرى وارد شويد تا آنچه مىخواهيد بدست آوريد ، و گرنه در اين بيابان پيدا كردن سبزيجات امكان ندارد . ممكن است مراد از « بِالَّذِي هُوَ خَيْرٌ » آزادى باشد كه بنى اسرائيل بدست آورده بودند .

وَ ضُرِبَتْ عَلَيْهِمُ الذِّلَّةُ وَ الْمَسْكَنَةُ وَ باؤُ بِغَضَبٍ مِنَ اللَّهِ ذلِكَ بِأَنَّهُمْ كانُوا يَكْفُرُونَ بِآياتِ اللَّهِ وَ يَقْتُلُونَ النَّبِيِّينَ بِغَيْرِ الْحَقِّ ذلِكَ بِما عَصَوْا وَ كانُوا يَعْتَدُونَ . و او در « و ضربت » براى استيناف است و آن شرح ماجراى ديگرى است كه از زمان موسى شروع شده و در طول زمان ادامه يافته است ، حتمى شدن ذلت و درماندگى و قرين شدن با غضب خدا بدان علت بود كه آيات خدا را انكار كرده و پيامبران را به ناروا مىكشتند از آن طرف : انكار آيات و قتل انبياء معلول عصيان و طغيانى بود كه پيوسته در آنها وجود داشت . على هذا « ذلك » اولى اشاره به ضرب ذلت و مسكنت و غضب خدا ، « ذلك » دومى اشاره به كفر و قتل انبياء است پس علت اصلى همه ، همان قساوت قلب و نافرمانى و تجاوز است كه بدان عادت كرده بودند .

در اينجا تذكر سه نكته لازم است .

اول : ضرب ذلت و مسكنت در اين آيه لازم است بيشتر شرح داده شود ولى