تفسير احسن الحديث (فارسى) — الجزء ١، الصفحة ١٠٣

انسان موجود دو بعدى

ولى در زندگى ديگر اين وسائل را بايد با زحمت به دست آوريد فَلا يُخْرِجَنَّكُما مِنَ الْجَنَّةِ فَتَشْقى .

قهرا بايد گفته شود : شرائط زندگى در آن محل غير از محل فعلى بود و اين دو محل غير هم بودند ولى اين به نظر نگارنده خيلى بعيد است و نمىتوان توجيه كرد كه انسان پديدهء غير زمينى است . و اللَّه اعلم .

ممكن است بگوئيم : هر دو يكى بودند با اين فرق كه انسان در اولى فقط نفسى داشت و تسلط شيطان درهاى شيطنت را بر او نگشوده بود و موضوع بَعْضُكُمْ لِبَعْضٍ عَدُوٌّ كه بعد از هبوط به وقوع پيوست در آنجا نبود ، درست است كه إِنَّ النَّفْسَ لَأَمَّارَةٌ بِالسُّوءِ يوسف / 53 درست است كه وَ نَفْسٍ وَ ما سَوَّاها فَأَلْهَمَها فُجُورَها وَ تَقْواها شمس / 6 ولى نفس بدون تسلط قواى شيطانى چندان كارگر نيست ، اما در حالت دوم شيطان مهلت گرفته با شياطين ديگر پيوسته از راه نفس در فريفتن انسان بوده و هستند و اللَّه اعلم .

درخت نهى شده : اين درخت چه درختى بود كه خوردن از آن اين همه بيداد كرد :

1 - ريخته شدن لباسها يَنْزِعُ عَنْهُما لِباسَهُما اعراف / 27 .

2 - آشكار شدن عورتها ، و شروع بپوشيدن آن به وسيلهء برگ درختان بَدَتْ لَهُما سَوْآتُهُما وَ طَفِقا يَخْصِفانِ عَلَيْهِما مِنْ وَرَقِ الْجَنَّةِ . . . اعراف / 22 .

3 - ستمكار به نفس بودن وَ لا تَقْرَبا هذِهِ الشَّجَرَةَ فَتَكُونا مِنَ الظَّالِمِينَ اعراف / 19 .

4 - و بالاخره رانده شدن از بهشت .

مثل يا حكايت :

به نظر بعضىها ماجراى آدم و شيطان و حتى سجود ملائكه بيان واقعيت تسلط شيطان بر انسان و تأييد از جانب فرشتگان است باشند كه در شكل و قالب حكايت ريخته شده است