پژوهش هاى قرآنى علامه شعرانى در تفاسير مجمع البيان، روح الجنان و منهج الصادقين (فارسى) — الجزء ١، الصفحة ٢٣
دستورالعمل‌هاى اخلاقى مرحوم علّامه شعرانى
از بهترين كتاب‌هايى كه در جهت رفع خستگى تأليف شده يكى كتاب كشكول شيخ بهائى و ديگرى المستطرف في كلّ فنّ مستظرف و نيز عقد الفريد از ابن عبدربّه و محاضرات از راغب اصفهانى و امثال اينها [ ست ] . گاهى مطالعهء تاريخ ، سيره و شرح زندگانى علما و صلحا نيز طالب علم را فايده مىبخشد .
بايد طالب علم نسبت به علما گمان نيكو داشته باشد ، اين راز موفقيّت و وسيلهء كاميابى و پيروزى است و بدگمانى به آنان شقاوت و بدبختى به بار مىآورد ، بلكه گاهى به كفر و گمراهى و جهل مركّب مىانجامد . پس بايد در كلام آنها با عنايتى كامل و تدبّرى راستين نگرد .
نيز واجب است بر طالب علم كه عادت به تعصّب و خشكى نسبت به كتاب خاص يا طريقه‌اى خاصّ پيدا نكند ، به‌ويژه كه اين حركت به‌معناى تقليد و پيروى از ديگران است .
بدان كه علوم شرع بسيار است و كمتر اتفاق مىافتد كه شخصى در تمام آنها كاردان و صاحب مهارت گردد . لذا بر هر طالب علمى واجب است كه بخش‌هايى از اين علوم را برگزيند كه :
الف ) فايده آن براى مردم بيشتر باشد .
ب ) در جهت تمايل و رغبت به دين از قوّت دعوت بيشترى برخوردار باشد .
ج ) در جهت رهايى از گمراهى نيز از توانايى بيشترى براى نجات بهره‌مند باشد .
يك طالب علم بايد در تهذيب نفس خود كوشا باشد و خود را به اخلاق فاضله آراسته سازد و در اين راه تنها به خواندن احاديث وارد شده بسنده نكند ، بلكه عمده آن است كه با اهل اخلاق همنشين و معاشر گردد و اعمال خود را بر آنان عرضه بدارد و عيوب و كاستىهاى خويش را دريابد و از آنان راه‌هاى اصلاح نفس را بجويد .
جاهلان صوفيّه و عوامّ آنها راه به خطا رفتند و امور را درهم ريختند و اهداف مهمّ شريعت را باطل ساختند . آنها مردم را از بزرگ‌ترين علوم دينى متنفّر كردند ؛ زيرا اغلب براى خود مرشد جاهل و فاسقى را برمىگزينند كه متّصف به اخلاق پست و صفات زشت بود [ ه ] . . . لذا جايز نيست كه كسى دنبال عرفان باشد و گرد علوم تصوّف بگردد . ارشاد جز براى كمّلين علماى شريعت جايز نيست .
بر حكما و متكلّمين واجب است كه ميزان درك شنوندگان خود را بدانند و به اندازهء عقلشان با آنان سخن گويند ؛ زيرا در ذهن آنان از لوازم و ملزومات امورى يافت مىشود كه در ذهن خواصّ نيست .