تفسير روان (فارسى) — الجزء ١، الصفحة ٣١٥

برخى از احكام معاملات

خطاب به طرفين معامله و كاتب و شاهد است ، كه اگر چنين كنيد ، يعنى اگر به يكديگر ضرر بزنيد ، كاتب و شاهد به طرفين معامله و طرفين به آنها ، بىترديد اين عمل براى شما خروج از فرمان خدا و گناه است .

« وَاتَّقُوا اللَّهَ وَيُعَلّمُكُمُ اللَّهُ وَاللَّهُ بِكُلّ شَىْءٍ عَلِيمٌ »

يعنى : و از عذاب و غضب خدا پرهيز نماييد ، و خداوند هم احكام خود را از اصول و فروع و فردى و اجتماعى به شما تعليم مىدهد ، و خداوند به همه چيز داناست .

بدان‌كه اين آيهء مباركه طولانىترين آيه در طولانىترين سورهء قرآن مجيد است و شامل قريب بيست حكم فرعى فقهى است ، چنان كه خود سوره تقريباً محتوى پانصد حكم فرعى است اعم از تكليفى و وضعى ، وجوبى و تحريمى و استحبابى ، مولوى و ارشادى . و فهرست احكام فرعىاى كه از اين آيه استفاده مىشود بدين قرار است :

1 . استحباب نوشتن بدهى براى بدهكار و طلبكار ؛ بدهى از هر طريقى و نوشتن به هر طريقى ( فاكتبوه ) .

2 . استحباب توكيل در نوشتن سند بدهى ( و ليكتب بينكم كاتب ) .

3 . وجوب رعايت قسط و عدل بر كاتب در نگاشتن اصل دَين و ساير خصوصيات آن ( بالعدل ) .

4 . حرمت امتناع نويسنده از نوشتن سند يا كراهت آن بدون آن كه مانعى از گرفتن اجرت داشته باشد ( و لا يأب كاتب أن‌يكتب ) .

5 . وجوب ديكته كردن بدهكار براى نويسنده يا استحباب آن بر حسب اختلاف موارد ( و ليملل الذى عليه الحقّ ) .

6 . حرمت خيانت بدهكار يا كاتب در املاى بدهى به واسطهء كم كردن اصل دَين يا تغيير در زمان و مكان و شرايط آن ( و لا يبخس منه شيئاً ) .

7 . وجوب ديكته كردن ولىّ بدهكار در حالىكه خود او سفيه يا صغير يا ديوانه يا داراى آفت‌هاى مانع از املا باشد ( فَلْيُمْلِلْ وَلِيُّهُ ) .

8 . وجوب رعايت عدالت بر ولىّ در املا كردن ( بِالْعَدْلِ ) .

9 . استحباب شاهد گرفتن براى معامله ( وَ اسْتَشْهِدُواْ ) .

10 . اشتراط تعدد در شاهد كه حداقل دو نفر باشند ( وَ اسْتَشْهِدُواْ شَهِيدَيْنِ ) .