تفسير روان (فارسى) — الجزء ١، الصفحة ٢٣٥
شفارش به خير خواهى يتيمان
اينجا نيز جواب همانند آن آيه از امرى ديگر است براى بيان اين‌كه آنچه سزاوار است اين نيست كه بپرسند از چه مالى بدهيم ، بلكه آنچه مهم است اين است كه انفاق را در حدّ متوسط و به مقدار اعتدال انجام دهند ، نه در انفاق افراط كنند كه خود در اضطرار افتند ، و نه تقتير و بخل نمايند كه طرف را محروم سازند .
« كَذَ لِكَ يُبَيّنُ اللَّهُ لَكُمُ الْأَيتِ لَعَلَّكُمْ تَتَفَكَّرُونَ فِى الدُّنْيَا وَالْأَخِرَةِ »
شفارش به خير خواهى يتيمان
شفارش به خير خواهى يتيمان
« كذلك » اشاره به چند آيهء گذشته است و مراد از آيات ، ساير آيات قرآنى است و تشبيه در اين گونه موارد از قبيل تشبيه كلى به برخى از مصاديق است .
يعنى : خداوند مثل اين آيات كوتاه و پر محتوا با ظاهرى زيبا و باطنى بس عميق ، در هر جا و در هر مورد ، آيات كتاب خويش را بيان مىكند ، باشد كه شما بينديشيد . و جملهء « فى الدنيا و الآخرة » در اوّل آيهء بعدى متعلّق به « تتفكرون » است . يعنى بيان آيات قرآن به نحو روشن و زيبا و متين و عميق ، در حالى كه حكايت از اوضاع مختلف دنيا و احوال گوناگون آخرت دارد ، به اميد اين است كه شما در امر دنيا و آخرت بينديشيد ؛ فناى دنيا را درك كنيد و عبرت گيريد ؛ از حلالش برخوردار شويد و براى عالم ديگر توشه اندوزيد ؛ و از حرامش بپرهيزيد ، و آخرت را بشناسيد و وسايل سعادت آن‌جا را فراهم نماييد و از عذاب آن‌جا دورى كنيد .
« وَيَسَلُونَكَ عَنِ الْيَتمَى »
در صدر اسلام به خاطر سابقهء جنگ‌هاى قبايلى اعراب و سپس وقوع جنگ‌هايى ميان مسلمين و كفّار ، يتيمان زيادى در ميان مسلمين به وجود آمد كه خود و اموالشان با مردم در هم آميخته بودند و به واسطهء تشديد امر دربارهء يتيمان و تحريم شديد تصرف در اموالشان كه با بيان پيامبر اسلام القاء شده بود مواظبت بر حال آنان و حفظ اموالشان با وجوب اجتناب از آن سبب مشقّت براى مسلمين شده بود ، تا آن كه اين آيه نازل گشت . و مفسران گفته‌اند كه اين آيه پس از آيه‌هاى 2 و 10 سورهء نساء نازل شده كه در آن آيات ، دربارهء يتيمان و اموالشان حكم شديد و اكيد وارد شده . و اين كلام مبتنى بر اين است كه آيهء مورد بحث بقره پس از آن آيه‌ها نازل شده باشد هر چند خود سورهء بقره پيش از سورهء نساء نازل شده است .
و به هر حال معناى آيه اين است : اى پيامبر از تو دربارهء يتيمان - يعنى مطلق يتيم يا آنها كه جدّ پدرى ندارند - مىپرسند . يعنى از كيفيت معاشرت با آنها و چگونگى تصرّف در اموال آنها .