تفسير روان (فارسى) — الجزء ١، الصفحة ١٩٠
حكم قصاص و فلسفهء آن
دينىاش - يعنى ولىّ دم - چيزى بخشيده شود و مثلًا از قصاص و ديه هر دو بگذرد ، يا تنها از قصاص بگذرد ، يا بعض ديه را عفو كند ، بر هر يك از بخشنده و بخشوده شده است كه از عفو به نيكى پيروى كند ، بخشنده در مطالبهء ديه بد رفتارى نكند و طرف وى در اداى آن مماطله و تأخير ننمايد .
« ذَ لِكَ تَخْفِيفٌ مِّن رَّبّكُمْ وَ رَحْمَةٌ »
« ذلك » اشاره به حكم وضعى مذكور است ؛ يعنى تشريع اين قانون و مخيّرشدن ولىّ دم ميان عفو و قصاص و ديه كلًاّ يا بعضاً ، تخفيفى است براى شما مسلمان‌ها از جانب پروردگارتان و رحمت و تفضلى است در مقابل يهود كه مكلف بودند به قصاص معيّناً ، و نصارا كه موظف بودند به ديه معيّناً .
« فَمَنِ اعْتَدَى بَعْدَ ذَ لِكَ فَلَهُ عَذَابٌ أَلِيمٌ »
يعنى : پس از تشريع و ابلاغ اين قانون ، اگر كسى تعدّى و تجاوز كند او را عذابى دردناك خواهد بود . يعنى مثلًا عفو كننده تعدّى كند و قاتل بخشيده شده را بكشد ، معذّب خواهد بود .
« وَ لَكُمْ فِى الْقِصَاصِ حَيَوةٌ يأُوْلِى الْأَلْببِ »
مخاطب در اين آيه عقلا و دانش‌پژوهان و روانكاوان و جامعه‌شناسان بشرند .
يعنى : براى فرد و مجتمع شما اى صاحبان عقل و خرد در حكم قصاص و پياده كردن آن ، زندگى فردى و اجتماعى و زندگى سالم و گوارا و پر از آرامش است ، زيرا اين حكم يگانه رادع و قوىترين مانع از جرأت افراد بر كشتن يكديگر است ، چرا كه هر فردى آن‌گاه كه انگيزهء كشتن فرد ديگر را پيدا كند طبعاً از ترس قصاص عقب مىكشد ، پس آن فرد را از قتلِ به جَوْر و خود را از قتل به قصاص نجات مىدهد ، پس قصاص كردن و جارى نمودن اين قانون آسمانى ، سبب حيات جامعه است .
« لَعَلَّكُمْ تَتَّقُونَ »
يعنى : اين قانون تشريع شد شايد شما از خونريزى بپرهيزيد و از خداوند پروا كنيد .
بدان كه دربارهء فصاحت الفاظ و بلاغت محتوا و زيبايى تعبير و اختصار كلمات اين آيهء شريفه از نظر ادباى قوم و علماى معانى و بيان ، علاوه بر كمال حكمت حكم و متانت قانون از نظر اهل سنجشِ ملاكات احكام و صاحبان توجه به مصالح اجتماع و از نگاه رشد جامعه و زوال توحّش آنها ، سخنان بسيارى گفته شده است كه ما براى اختصار ذكر نكرديم .