تفسير روان (فارسى) — الجزء ١، الصفحة ١٨٧
اصول و اركان عقايد در شرع اسلام
« وَ الْمُوفُونَ بِعَهْدِهِمْ إِذَا عهَدُواْ »
و نيز برّ و عمل نيك ، عمل وفا كنندگان به عهدشان است آن‌گاه كه پيمان بستند ،
« وَ الصبِرِينَ فِى الْبَأْسَآءِ وَ الضَّرَّآءِ وَ حِينَ الْبَأْسِ »
يعنى : و ستايش بر صابران و شكيبايان در سختىهاى مالى ، و در حال مرض و ضررهاى جسمى و در هنگام جنگ . مقتضاى سوق عبارت ، اين است كه اين كلمه « صابرون » به ضم باشد و معطوف به « الموفون » لكن عدول به نصب به تقدير « أمدح » شده براى بيان فضيلت صفت صبر .
حاصل مضمون آيهء شريفه اين است كه عمل نيك در خور اهميت و تحسين ، سه نوع است :
عمل ذهنى و فكرى كه ايمان است ، عمل بدنى كه كارهاى خارجى است و اوصاف روانى كه اخلاق و ملكات است . و مراد از ايمان ، اعتقاد به پنج چيز است كه اول آنها اعتقاد به مبدأ و آخرشان اعتقاد به معاد ، و سه امر وسط ، اعتقاد به فرشتگان و كتاب‌هاى آسمانى و پيامبران است كه غالباً در آيات قرآنى در تقدير گرفته مىشود .
و از عمل بدنى ، سه كار در اين آيه آمده است : 1 - دادن مال به شش طايفه : خويشان ، يتيمان ، فقيران ، واماندگان در راه ، حاجت‌طلبان و آزادى بردگان . 2 - برپا داشتن نماز . 3 - دادن زكات .
و از اخلاق نيز دو قسم از ملكات نفسانى ذكر شده : ملكهء وفاى به پيمان ، و ملكهء صبر به ويژه در سه مورد ضررهاى مالى ، آسيب‌هاى جسمى و حال جنگ .
« أُوْلئِكَ الَّذِينَ صَدَقُواْ وَ أُوْلئِكَ هُمُ الْمُتَّقُونَ »
يعنى : اين انسان‌هاى و الا و برترند كه در مرحلهء فكر و عمل و اخلاق عملًا راست گفتند و آنها هستند كه پرهيزگارند .
معلوم باد كه در اين آيه از امور اعتقادى چيزى فروگذار نشده و همهء آنچه يك انسان مؤمن بايد معتقد شود از اصول دين و مذهب و غيره ذكر شده است ، زيرا صفات خداوند كه از آن جمله عدل است مندرج در ايمان به اللَّه است يعنى ذات واجب‌الوجودى كه جامع همهء كمالات و عارى از همهء عيوب است ، و اعتقاد به امامت در اعتقاد به نبيّين مندرج است ، زيرا امامان دوام امامت پيامبران‌اند . بلكه بهتر آن است كه بگوييم در شرع اسلام ، اصول عقايد و اركان آنچه بايد بدان اذعان نمود ، اعتقاد به پنج اصل زير است :
1 . اللَّه ، يعنى خداى يكتاى واجب‌الوجود جامع همهء كمالات ذات و صفات و افعال ؛