تاريخ زندگانى امام صادق (ع) (فارسى) — الصفحة ٠.٢٠٠

امام صادق ( ع ) و تبيين و گسترش فقه ناب

را بر مصلحت تبيين درست و خدا پسندانهء احكام الهى مقدم نمىداشت و به طور قهرى ، در هر قدم ، روياروى دستگاه حكومت و فقاهت مزدورش قرار مىگرفت ، از اين رو ، در بيشتر اوقات ، شكل پنهانى و غير رسمى داشت .

امام صادق ( ع ) با تلاشى پى گير ، فقه اسلام ناب را به صورتى منظم و منسجم درآورد و براى آن اصول و مبانيى قرار داد كه منبع و مبناى بسيارى از قوانين و فروعات فقهى گرديد . هم اكنون بيش از يكصد و پنجاه قاعدهء مهّم فقهى و اصولى وجود دارد كه مورد استناد فقهاى بزرگوار شيعه در ابواب و كتابهاى مختلف فقهى و اصولى قرار مىگيرد و هزاران مسأله و فرع فقهى از آنها استخراج مىشود . بيشتر اين قواعد به وسيلهء امام صادق ( ع ) عرضه شده است . « 1 »

او خود در اين زمينه مىفرمايد :

« انَّما عَلَيْنا انْ نُلْقِىَ الَيْكُمُ الْاصُولَ وَ عَلَيْكُمْ انْ تُفَرِّعُوا » « 2 »

وظيفهء ما القا و عرضهء اصول و قواعد كلّى براى شماست ، ولى تفريع ( و تطبيق آنها بر موارد و مصاديق و استخراج فروع و احكام جزئى از آنها ) به عهده شما خواهد بود .

بر اثر مجاهدتهاى امام صادق ( ع ) در تبيين اسلام ناب و گسترش فقه شيعه ، مذهب شيعه را « مذهب جعفرى » و فقه آن را « فقه جعفرى » مىنامند .

فعّاليتهاى امام ( ع ) در اين زمينه دو بعد داشت :

نخست بيان حقيقت فقه اسلامى در ابواب مختلف عبادات و معاملات و پاسخ به نيازها ، پرسشها و مراجعات امت اسلامى به عنوان تنها مرجع صلاحيتدار و مورد اعتماد مردم .

ديگر ، موضعگيرى عليه دستگاه خلافت و فقيهان وابسته به آن .

بنابراين « فقه جعفرى » در برابر فقه ديگر فقيهان رسمى روزگار امام ( ع ) ، فقط يك اختلاف عقيدهء ساده نبود ، بلكه در عين حال ، دو مضمون متعرضانه را نيز با خود حمل

( 1 ) - براى آگاهى بيشتر ازاين قواعد به كتابهاى : « القواعد الفقهيّه » ، ميرزا حسن موسوى بجنوردى و « اصطلاحات الاصول » ، على مشكينى رجوع كنيد .

( 2 ) - بحار الانوار ، ج 2 ، ص 245 .