تاريخ زندگانى امام صادق (ع) (فارسى) — الصفحة ٠.١٩٨
تبيين فقه به روش ناب محمّدى
فقهاى مزدور به دستگاه حكومت خويش ، اين دستگاه را باز هم تركيبى از دين و سياست سازند .
فايده مهّم ديگرى كه وجود عناصر شريعت مآب در دستگاه حكومت داشت ، آن بود كه اينان طبق ميل و فرمان زمامدار ستم پيشه و مستبد ، به آسانى مىتوانستند احكام دين را به اقتضاى مصالح حكومتى تغيير دهند و در پوششى از استنباط و اجتهاد كه براى مردم عادى قابل تشخيص نبود ، حكم خداى را به خاطر خدا يگان دگرگون سازند .
تغيير احكام الهى به نفع مصالح حكومتى و با تكيه بر رأى و اجتهاد ، باب خطرناكى بود كه پس از رحلت رسول خدا توسط خلفاى بنا حق بر روى فقه اسلامى گشوده شد و از مسير آن ، بسيارى از نظرات و فتاواى حكومتى تحت عنوان احكام الهى عبور كرد .
تفاوتى كه بين خلفاى نخستين و بعديها وجود دارد اين است كه پيشينيان ، خود اين كار را مىكردند ولى خلفاى بعدى توسط عالمان و فقيهان مزدور و وابستهء به حكومت .
محدثان و مورخان اسلامى نمونه‌هاى زيادى از جعل حديث را كه غالباً دست قدرتهاى سياسى درآن نمايان است ، ذكر كرده‌اند . « 1 »
اين كار كه تا اواخر قرن اول هجرى بيشتر شكل روايت و حديث داشت ، كم كم شكل فتوا نيز يافت و در اواخر دوران بنى اميّه و اوائل حكومت بنى عباس فقهاى بسيارى پديد آمدند كه با استفاده از شيوه‌هاى بدعت آميز همچون قياس « 2 »
و استحسان ، « 3 »
احكام اسلامى را طبق نظر خود كه همان نظر قدرتمندان حاكم بود صادر مىكردند . « 4 »
مدينه و كوفه دو پايگاه فقاهت
مدينه و كوفه دو پايگاه فقاهت
درس بيستم : بركات و دستاوردهاى دانشگاه جعفرى ( 2
درس بيستم : بركات و دستاوردهاى دانشگاه جعفرى ( 2
)
تبيين فقه به روش ناب محمّدى
تبيين فقه به روش ناب محمّدى
از جمله بركات ارزشمند و دستاوردهاى مهّم دانشگاه بزرگ جعفرى تبيين فقه اسلامى به روش ناب محمّدى است . براى آنكه نقش امام صادق ( ع ) در ايفاى اين رسالت بزرگ و بنيادين بهتر روشن شود لازم است مقدّمه‌اى را يادآور شويم و آن اينكه :
اساسىترين تفاوت ميان دستگاه خلافت اسلامى با ديگر تشكيلات حكومتى اين است كه دستگاه خلافت در اسلام ، يك تشكيلات سياسى صرف نيست ، بلكه يك تشكيلات سياسى - مذهبى است . نام و لقب « خليفه » براى حاكم اسلامى نشان دهنده اين حقيقت است كه وى بيش از آنكه يك رهبر سياسى باشد جانشين پيامبر است ، و پيامبر ( ص ) هم پيشواى مذهبى و آورنده دين و آموزنده اخلاق است و هم حاكم و رهبر سياسى . بنابراين خليفه در اسلام ، بجز سياست ، متكفل امور دينى مردم و پيشواى مذهبى آنان نيز هست .
اين حقيقت مسلم ، موجب آن شد كه پس از نخستين سلسلهء خلفاى اسلامى ، زمامداران بعدى كه از آگاهيهاى دينى ، بسيار كم نصيب و گاه بكلّى بى بهره بودند ، در صدد برآيند كه اين كمبود را به وسيلهء رجال دينى وابسته به خود تأمين كنند ، و با الحاق
( 1 ) - براى آشنايى با نمونه‌هاى اين احاديث و نيز وضع كنندگان آنها به « الامام الصادق و المذاهب الاربعه » ، ج 1 ، ص 251 - 267 رجوع كنيد .
( 2 ) - قياس در اصطلاح فقهى عبارت است از سرايت دادن حكمى از يك موضوع به موضوع ديگر به استناد جامعى كه بين آن دووجود دارد . موضوع نخستين را اصل و موضوع دومين را فرع گويند ( ر . ك : درآمدى بر حقوق اسلامى ، ج 1 ، ص 342 ) .
( 3 ) - استحسان عبارت است از : ترجيح يكى از دو قياس يا صرف نظر كردن از عموم يك قياس به واسطه قياس ديگر . ( ر . ك : همان مدرك ، ص 350 ) .
( 4 ) - برگرفته شده از پيشواى صادق ، ص 86 - 88 .