تفسير تطبيقى (فارسى) — الصفحة ٢٥٦

1 . تحليل درونى از دلالت آيه

ثعلبى در الكشف و البيان مىگويد :

« و لم يكن حزن ابى بكر جبنا منه و لا سوء ظن و إنّما كان إشفاقا على رسول اللّه » ؛ « 1 »

دل‌نگرانى ابو بكر به خاطر ترس و بدگمانى به پيامبر نبود ، بلكه او نگران پيامبر بود .

فخر رازى مىنويسد :

فلمّا طلب المشركون الأثر و قربوا ، بكى ابو بكر خوفا على رسول اللّه صلى اللّه عليه و سلم ، فقال عليه السّلام : « لا تحزن إنّ اللّه معنا » ؛ « 2 »

پس زمانى كه مشركين به دنبال پيامبر آمدند و نزديك غار شدند ، ابو بكر از روى ترس بر جان پيامبر شروع به گريستن كرد ، آنگاه پيامبر به او فرمود :

اندوهگين مباش ، خدا با ما است .

آلوسى نيز در اين باره اين‌چنين مىگويد :

« كان ذلك الحزن إشفاقا على رسول اللّه عليه الصلاة و السلام » ؛ « 3 »

نگرانى ابو بكر به خاطر دلسوزى بر پيامبر بود .

ه ) إنّ اللّه معنا : در اين كلام ، پيامبر اكرم صلّى اللّه عليه و آله و سلّم معيّت و همراهى خداوند را به خود و به ابو بكر استناد مىدهد . و قطعا منظور پيامبر از اين معيّت ، معيّت خاص و ويژه الهى است ، چون اگر منظور معيّت عام باشد معيّت عام همان احاطه علمى و فراگير خداوند نسبت به تمام موجودات است ، ( حتى كفّار و مشركين كه در جستجوى پيامبر بودند نيز مشمول اين معيّت خواهند بود . ) در نتيجه كلام پيامبر محمل صحيح و درستى پيدا نخواهد كرد ، و همچنين باعث تسلّى خاطر ابو بكر نيز نخواهد بود ؛ چرا كه ابو بكر خود نيز از اين معيّت آگاه بود . معيّت خاص - كه همان تأييدات و عنايات ويژه الهى است - تنها شامل اولياى الهى و بندگان شايسته او مىشود ، قرآن مىفرمايد : إِنَّ اللَّهَ مَعَ الَّذِينَ اتَّقَوْا وَ الَّذِينَ هُمْ مُحْسِنُونَ « 4 » پس ، از اين بيان روشن مىشود كه ابو بكر نيز از بندگان صالح و شايسته خداوند به شمار مىرود .

( 1 ) . الكشف و البيان ، ج 5 ، ص 47 ( 2 ) . التفسير الكبير ، ج 16 ، ص 63 ( 3 ) . روح المعانى ، ج 6 ، ص 147 ( 4 ) . نحل ، 128