بغداد ( چند مقاله در تاريخ و جغرافياى تاريخى) (فارسى) — الصفحة ٦٥

12 . سلطهء مجدد عثمانى

رو به فزونى نهاد . در 1269 در حدود شصت هزار نفر بود . « 1 » در 1284 تعداد جمعيت ذكور بغداد 273 ، 67 نفر ذكر شده است . « 2 » در 1294 كل جمعيت را هفتاد تا هشتاد هزار نفر تخمين زده‌اند . « 3 » در دههء 1307 ، تعداد جمعيت هشتاد تا صد هزار نفر تخمين زده مىشد . « 4 » در 1318 جمعيت بغداد را صد هزار نفر تخمين مىزدند . « 5 »

تخمين ديگرى دربارهء جمعيت سال 1322 رقم 000 ، 140 را به دست مىدهد . « 6 » در 1336 ، رقم جمعيت را دويست هزار نفر ذكر كرده‌اند . جهانگردان از اختلاط نژادها ، تنوّع زبانها و آزادى بىمانند غير مسلمانان و تسامح فراوان در ميان مردم به شگفتى افتاده‌اند . « 7 » اين اختلاط تأثير خود را در گويش بغدادى به جاى نهاد . « 8 »

اما عربى زبان مشترك بود . جمعيّت عرب بر اثر ورود عناصر قبيله‌اى افزايش يافت . « 9 » معمولا مردم هم مذهب يا هم‌نژاد در محلّه‌اى خاص گرد مىآمدند . « 10 » تركها غالبا محلات شمالى را به خود اختصاص داده بودند ، و حال آنكه يهوديان و عيسويان در محلات قديم خود كه به ترتيب در شمال و غرب سوق الغزل قرار داشت مىزيستند . بيشتر ايرانيان در سمت غربى سكونت داشتند ، ولى كرخ بيشتر عرب‌نشين

( 1 ) . ibid , P . 315 , 329 ( 2 ) . لغة العرب ، ص 1913 ( 3 ) . Gazetteer , P . 8 ; Geary , Through Asiatic Turkey , 1878 , vol . 1 , P . 126 ( 4 ) . Harris , From Batum to Baghdad , P . 299 ( 5 ) . Chiha , P . 165 ( 6 ) . آلوسى ، اخبار بغداد ، ص 280 - 281 ( 7 ) . Jones , P . 339 ; Olivier , vol . 2 , P . 388 - 90 ( 8 ) . عبد اللطيف ، قاموس لهجة بغداد ، نسخهء خطى ( 9 ) . Geary , vol . 1 , P . 136 , 214 . ( 10 ) . Jones , P . 339 .