بغداد ( چند مقاله در تاريخ و جغرافياى تاريخى) (فارسى) — الصفحة ٦٤
12 . سلطهء مجدد عثمانى
در حدود دو نفر از اعضاى منتخب غير مسلمان بودند . يك قائم مقام به والى كمك مىكرد . « 1 » از جمله مقامات مهم ، هيأت مديرهء « معارف » ، هيأت مديرهء « تاپو » ، ادارهء ثبت ، و دادگاههاى مدنى بود . « 2 » تا 1182 ، بغداد مركز سه ولايت موصل و بصره و بغداد بود . در 1278 موصل ، و در 1301 بصره جدا شد و بغداد به صورت سه « متصرّ فلق » درآمد . « 3 »
طاعون و سيل 1247 آثار وحشت‌انگيزى در بغداد به جاى نهاد و بيشتر خانه‌هاى شرق بغداد خراب شد و دو سوّم فضاى ميان ديوارها خالى ماند ، و در اين ضمن قسمت اعظم كرخ رو به ويرانى نهاد .
ديوارهاى دو طرف ، بر اثر سيل شكافهاى عميقى برداشت . در مقايسه با زمان داود پاشا ، شهر در وضع رقّت‌بارى بود . « 4 »
سوثگيت ( 1253 ) اشاره مىكند كه شهر توانست خود را بتدريج از آن مصيبت برهاند . وى شمار جمعيت را در آن روزگار چهل هزار نفر تخمين مىزند ، ولى مشاهده مىكند كه مدارس به فراموشى سپرده شده و موقوفات آنها به‌طور شايسته مصرف نمىشود . « 5 »
هنگامى كه فليكس جونز بغداد را مسّاحى كرد ( 1269 - 1270 ) ، وضع بهبود يافته بود . وى 63 محلّه در شرق بغداد و 25 محلّه در كرخ ذكر مىكند كه بيشتر آنها نام خود را حفظ كرده‌اند . « 6 »
جمعيت شهر پس از اواسط قرن سيزدهم / نوزدهم بتدريج
( 1 ) . زوراء ، ش 1369 . ( 2 ) . سالنامه ( 1300 ) ، ص 82 - 96 ( 3 ) . Chiha , P . 85 ( 4 ) . Fraser , vol . 1 , P . 269 ( 5 ) . Southgate , Narrative , P . vol . 2 , P . 180 , 165 - 6 ( 6 ) . Memoir , P . 339 ; - Fraser , P . 233 - 4