بغداد ( چند مقاله در تاريخ و جغرافياى تاريخى) (فارسى) — الصفحة ٥٩

12 . سلطهء مجدد عثمانى

جهانگردان اروپايى در اين دوره اطلاعاتى دربارهء بغداد به دست مىدهند . بعضى اظهار مىدارند كه ديوارها در مواقع متعدّد ساخته و تعمير شده و قسمتهاى قديمى بهتر از ساير بخشهاست . « 1 »

محوطهء داخل ديوارها ( در قسمت شرقى ) ، بنا به اندازه‌گيرى فليكس جونز ، 591 جريب بوده است . « 2 » حصار كنار رودخانه ظاهرا مورد توجّه نبوده و خانه‌هايى در ساحل ساخته شده است . « 3 » قسمت عمده‌اى در داخل حصار ، بويژه در سمت شرقى ، مسكونى نبود . بخش نزديك رودخانه نسبتا پرجمعيت بود ، ولى حتّى در اينجا نيز به اندازه‌اى باغ وجود داشت كه گويى شهرى از دل نخلستان بيرون آمده است . « 4 » سراى وسيع بود ، باغهاى زيبايى داشت و داراى اثاث گرانبهايى بود . « 5 »

كرخ ، يعنى بخش غربى ، شبيه حومه و داراى باغهاى متعدد بود . در آغاز استحكاماتى نداشت « 6 » تا آنكه سليمان پاشاى كبير ديوار آن را ساخت . چهار دروازه داشت - باب الكاظم ( در شمال ) ، باب الشيخ معروف ( در غرب ) ، باب الحلّه ( در جنوب غربى ) و باب الكريمات ( در جنوب ) . طول ديوارها 300 ، 5 متر بود و بخشى به مساحت 426 جريب را دربر مىگرفت . « 7 » كرپورتر ( 1213 / 1818 ) مىنويسد كه در معابر بيشمار و وسيع آن ، دكانهاى پر كالايى وجود داشت . « 8 » بعلاوه ، اين

( 1 ) . Buckingham , Travels ( 1817 ) , P . 332 ; Felix Jones , Memoir , P . 309 ( 2 ) . Ives , Journey , London 1778 , P . 20 ; Rousseau , Description , P . 5 ( 3 ) . Olivier , Voyage , vol . 2 , P . 379 ( 4 ) . Neibuhr , vol . 2 , P . 239 ; Buckingham , P . 373 ; Wellsted , vol . 1 , P . 255 ( 5 ) . Rousseau , P . 6 ( 6 ) . ibid , P . 5 ( 7 ) . F . Jones , P . 309 . ( 8 ) . Ker Porter , vol . 2 , P . 255 ; منشى بغدادى ، رحله ، ص 31