تاريخ زندگانى امام كاظم (ع) (فارسى) — الصفحة ١٤٣
جبريان
امام ( ع ) در اين سخن ارزنده براى ايمان سه مرتبه اساسى قائل شده است .
مرتبهء تام و كامل كه اختصاص به انبيا و اولياى الهى دارد .
مرتبهء نازل وناقص كه پايين‌ترين حدّ ايمان است و مرتبهء پايين‌تر از آن كفر خواهد بود .
و مرتبهء بين اين دو حدّ كامل و ناقص كه خود به لحاظ كميّت و كيفيّت داراى مراتب فراوان و غيرقابل شمارش است .
و بدين ترتيب نظريه مرجئه را كه براى ايمان بيش از يك مرتبه قائل نيستند ، باطل كرد .
جبريان
جبريان
اعتقاد به جبر ريشه در دوران جاهليت دارد . قرآن از قول مشركان نقل مىكند :
« لَوْ شاءَ اللَّهُ ما عَبَدْنا مِنْ دُونِهِ مِنْ شَيْئٍ نَحْنُ وَ لا آباؤُنا وَ لا حَرَّمْنا مِنْ دُونِهِ
مِنْ شَيْئٍ . »
اگر خدا مىخواست ، نه ما و نه پدران ما ، غير او را پرستش نمىكرديم و چيزى را بدون اجازه او حرام نمىساختيم .
پس از ظهور اسلام ، انديشه جبريگرى توسط معاويه - كه افكارش متأثر از افكار جاهلى و نيز برخى از آراى يهوديان در ارتباط با جبر بود - ترويج شد .
خلفاى پس از او نيز كه گسترش اين فكر را در راستاى منويات سياسى خود مىديدند از آن جانبدارى كردند ؛ زيرا اعتقاد به جبر مىتوانست خلفا را در تحكيم قدرتشان يارى داده ، انحرافات و جنايات آنان را توجيه كند . ضمن آنكه اين اثر را نيز داشت كه مردم را از اعتراض نسبت به خطاهاى حاكمان بازمىداشت .
جبريان براى اثبات نظريّه خود به ظواهر بعضى آيات و روايات استناد مىكردند . از جمله اين روايت نبوى كه مىفرمايد :
« الشَّقِىُّ مَنْ شَقِىَ فى بَطْنِ امِّه وَ السَّعيدُ مَنْ سَعِدَ فى بَطْنِ امِّه . » « 1 »
بدبخت كسى است كه در رحم مادر گرفتار شقاوت شود و خوشبخت كس است كه در شكم مادر سعادتمند باشد .
( 1 ) - مسند ، احمدبن حنبل ، ج 2 ، ص 176 و بحارالانوار ، ج 5 ، ص 175 .