تاريخ تشيع در ايران (فارسى) — الصفحة ١١٧
1 - 1 . عماد الدوله على بن بويه ( مؤسس حكومت آل بويه در فارس )
على بن بويه پس از آن كه برادرش احمد بر بغداد چيره شد ، از سوى خليفه عباسى « المستكفى » لقب عماد الدوله يافت و مدتى بعد ناصر الدولهء حمدانى كه بر شمال عراق حكومت مىكرد و به مخالفت با وى برخاسته بود ، هم خطبه به نام سه برادر خواند . عماد الدوله همچنان بر تختگاه خود شيراز فرمان مىراند تا در سال 338 هجرى درگذشت و در اصطخر به خاك سپرده شد . « 1 »
وى در زمان خود ، از سوى خليفه ، منصب امير الامرايى داشت و معزّ الدوله به نيابت از او بر عراق حكم مىراند . به گفته ابن اثير ، وى انسانى كريم النفس ، بردبار و عاقل بود و در امر حكومت و رفتار با مردم سياستى نيكو داشت . « 2 »
وى چون پسر نداشت برادر زادهء خود ، فناخسرو ، پسر ركن‌الدوله حسن را به جانشينى خود برگزيد . حاكمان فارس پس از وى به ترتيب عبارتند از :
- عضد الدوله فناخسرو بن ركن الدوله .
- شرف الدوله ابوالفوارس شير زيل .
- صمصام الدوله ، ابو كاليجار
- بهاء الدوله ، ابونصر فيروز
- سلطان الدوله ، ابوشجاع بن بهاء الدوله
- عماد الدين ابو كاليجار ، مرزبان بن سلطان الدوله
- الملك الرحيم ، ابونصر ، خسرو فيروز بن ابى كاليجار « 3 »
سلسله آل بويه از سال 322 تا 448 هجرى قمرى بر فارس حكومت كردند .
عضدالدوله قدرتمندترين حاكم آل بويه بود . در دوران او علاوه بر تسلّط بر خلافت عباسى و گسترهء قلمروش از عراق و جزيره تا مرز خراسان و ماوراء النهر ، خدمات علمى ، فرهنگى و اجتماعى بسيارى انجام شد . وى پس از 34 سال حكومت در بغداد درگذشت و پيكرش ابتداء در بغداد دفن شد و سپس به نجف انتقال داده شد . متأسفانه ، پس از او به علت جنگهاى داخلى ميان امراى آل بويه ، زمينه‌هاى سقوط دولت آنان فراهم شد تا اينكه سلطان
( 1 ) . دائرة المعارف بزرگ اسلامى ، ذيل عنوان « آل بويه » ، آل بويه و اوضاع زمان ايشان . . . ، ص 142 ، 145 ، 161 - 162 .
( 2 ) . تاريخ تشيع در ايران ، ج 1 ، ص 34 .
( 3 ) . دائرةالمعارف بزرگ اسلامى ، ذيل عنوان « آل بويه » .