پاسداران اسلام در دوران غيبت كبرى (فارسى) — الصفحة ١٢٦
مدرس ، علم ، اخلاق و سياست
از امكانات دولت عثمانى استفاده مىكردند . اما « مدرس » در مدرسهء علميه‌اى اقامت گزيد و از راه تدريس گذران مىكرد تا منت‌كش ديگران نباشد . « 1 »
« مدرس » در بحرانهاى سياسى شهامت و پشتكار ويژه‌اى داشت ؛ مرد عمل و انجام وظيفه بود و در پاسخ به پيام‌هاى تند و تهديدآميز مخالفان مىگفت :
« ما وظيفهء خودمان را انجام مىدهيم شما هم كار خودتان را بكنيد . » « 2 »
اين فقيه مجاهد سياست را عين ديانت و ديانت را عين سياست مىدانست « 3 »
و معتقد به پيروى از سياستهاى اسلامى در تمام شؤون كشور بود . او با صراحت و بدون واهمه ، از حق دفاع مىكرد ، از هيچ كس طمعى نداشت و لحظه‌اى با قدرتهاى استعمارى سازش نكرد .
پس از انتشار قرارداد 1919 « وثوق‌الدولة » با دولت انگلستان كه منجر به سلطهء هرچه بيشتر اين دولت بر ايران مىشد ، با كمال شجاعت در مقابل آن ايستاد و با انتشار اعلاميه و سعى و كوشش فراوان ، مانع تصويب آن در مجلس شوراى ملى گرديد . « 4 »
اين مجاهد نستوه كه حفظ استقلال سرزمين اسلامى ايران را وظيفهء الهى خود مىدانست ، در مقابل « اولتيماتوم » دولت روس « 5 »
ايستاد و در فضايى كه مردم ، دولت و نمايندگان در حالت شك و دودلى قرار داشتند ، پشت تريبون مجلس رفت و با سخنان قاطع و منطقى خود ، روح شجاعت را در كالبد نمايندگان دميد و از تصويب اين « اولتيماتوم » در مجلس جلوگيرى كرد . او در قمستى از سخنانش گفت :
« شايد مشيت خداوند بر اين قرار گرفته باشد كه آزادى و استقلال ما ، به زور از ما سلب شود ؛ ولى سزاوار نيست كه ما خودمان به امضاء خود آن را از دست داده و ترك كنيم . » « 6 »
( 1 ) - مدرس سى سال شهادت ، نادعلى همدانى ، ص 10 و 21 .
( 2 ) - همان ، ص 32 .
( 3 ) - مدرس شهيد نابغهء ملى ، ص 408 .
( 4 ) - مدرس قهرمان آزادى ، ج 1 ، ص 153 - 154 .
( 5 ) - التيماتوم روس در رابطه با اخراج مورگان شوستر و عدم اجازه دولت ايران در استخدام خارجيها بدون رضايت دولت روس وانگليس و نيز قبول مخارج لشگركشى دولت روس به ايران بود .
( 6 ) - اختناق ايران ، مورگان شوستر ، ص 226 .